Nie tylko „Olech”... Oddziały Durysa i Bukatki

OKRĘG NOWOGRÓDZKI \ STRUKTURY POAKOWSKIE

Numer 332 - 10.10.2012Pełnym głosem

Po wyjeździe w ramach akcji repatriacyjnej ppor. Ludwika Nienartowicza „Mazepy” i większości ocalałej kadry nowogródzkiej AK, Komenda Okręgu AK Nowogródek przestała istnieć. We wszystkich powiatach dawnego województwa nowogródzkiego pozostały jednak dość liczne struktury poakowskie, zorganizowane w tzw. placówki oraz oddziały i grupy partyzanckie.
Grzegorz Makus
Najsilniejszym ośrodkiem polskiego oporu działającym niemal do końca lat 40. był Obwód 49/67, obejmujący teren dawnych powiatów szczuczyńskiego i lidzkiego. Jego komendantem był ppor. Anatol Radziwonik „Olech”, a stan liczebny oceniany był w 1945 r. przez NKWD na ok. 800 ludzi. Byli oni zorganizowani w liczne placówki terenowe, w liczbie od 10 do 50 członków. W terenie działało także kilka oddziałów partyzanckich, będących schronieniem dla ludzi poszukiwanych przez NKWD.
Akcje Durysa
Jedną z takich grup, operujących we wschodniej części Obwodu Szczuczyn-Lida, był oddział partyzancki zorganizowany przez osadnika wojskowego Michała Durysa. Stan oddziału nie przekraczał na ogół 20 ludzi, jednak miał on silne zaplecze w placówkach terenowych AK. Według źródeł sowieckich oddział Durysa w latach 1946–1947 wykonał 25 akcji, w trakcie których zwalczał przede wszystkim donosicieli i agentów NKWD oraz administrację sowiecką. Nocą z 22 na 23 września 1946 r. zlikwidowano siedmiu sowieckich współpracowników na terenie gminy Nieciecz, zaś podczas starcia we wsi Ostrowla zabito ośmiu żołnierzy sowieckich. Zlikwidowano także milicjanta w Wierch-Lidzie oraz sekretarza sielsowietu w Krupowie.
Nagonka NKWD
W celu rozpracowania grupy Durysa latem 1946 r. lidzkie NKWD zwerbowało dwóch agentów spośród ukrywających się żołnierzy AK, którym nadano kryptonimy „Trokielski” i „Orzeł”. W wyniku ich donosu grupa operacyjna NKWD 22 listopada 1946 r. otoczyła dom Bronisławy Jakuć w chutorze koło Niecieczy, w którym ukrywał się zastępca Durysa – Władysław Pujdak „Błyskawica”. Próbując przebić się przez okrążenie, „Błyskawica” poległ w walce, a NKWD aresztowało pięć osób, w tym Bronisławę Jakuć. Po śmierci Władysława Pujdaka funkcję zastępcy dowódcy przejął Jan Bukatko.
Agenci NKWD „Głaz” i „Łuna” 30 stycznia 1947 r. donieśli do lidzkiego NKWD, że Michał Durys wraz z patrolem pojawili się we wsi Bernucie. Jeszcze w tym samym dniu grupa operacyjna NKWD otoczyła miejsce postoju partyzantów, którym tym razem udało się przebić, mimo że ponieśli straty. Poległ były komendant placówki AK w Dubrowni Michał Chodźko „Kuba” oraz Aleksander Król. Dopiero po pół roku udało się NKWD z Lidy dopaść wreszcie oddział Durysa, który 13 lipca 1947 r. zatrzymał się na postój w Wielkim Siole. W trakcie walki oddział został rozbity, a Michał Durys poległ. Z niedobitków jego oddziału powstała kilkuosobowa grupka partyzancka dowodzona przez Edwarda Sapieżkę, który podczas walki w Wielkim Siole został ciężko ranny, jednak ocalał dzięki pomocy ludności i po powrocie do zdrowia skupił wokół siebie niedużą grupę ludzi ściganych przez NKWD.
Następca
Niedługo później Jan Bukatko wziął tę grupę pod kontrolę i włączył w struktury swojego oddziału, który był przedłużeniem oddziału Michała Durysa. Pracował przez pewien czas jako priedsiedatiel sielsowietu w Krupowie, najprawdopodobniej jako „wtyczka” polskiego podziemia. Zagrożony aresztowaniem, zbiegł do partyzantki i dołączył do grupy Durysa, który powierzył mu komendę nad częścią oddziału. Już na początku 1947 r. Jan Bukatko dowodził kilkunastoosobową grupą partyzancką, okresowo powiększaną o ludzi z siatki terenowej. W jej skład wchodzili m.in



zawartość zablokowana

Autor: Grzegorz Makus


Pozostało 51% treści.

Chcesz przeczytać artykuł do końca? Wyślij SMS i wprowadź kod lub wykup prenumeratę i zaloguj się.

Dostęp do artykułu
wyślij sms o treści GP1 na numer 7155
koszt 1 zł (1,23 zł brutto)
Prenumerata
Mam dostęp
zaloguj się





















-->