Człowiek, który połączył Polskę i Chile

W tym roku minęła 220. rocznica urodzin Ignacego Domeyki, wybitnego polskiego geologa, który zrewolucjonizował górnictwo. Z tej okazji powstał film dokumentalny o jego niezwykłym życiu i wpływie na branżę wydobywczą.

Naukowiec żył i pracował m.in. w Chile. Jest też patronem należącej do KGHM kopalni Sierra Gorda.

Film dokumentalny o Ignacym Domeyce

Film „Urodzony pod szczęśliwym minerałem” z udziałem m.in. potomków Ignacego Domeyki powstał w koprodukcji z TVP. Na jej antenie będzie miał swoją premierę 16 listopada. W Zamku Ujazdowskim w Warszawie odbył się specjalny pokaz przedpremierowy obrazu, który obejrzeli m.in. specjalnie zaproszeni goście specjalni: prawnuk Ignacego Domeyki, Jose Fernando Domeyko Perez z żoną Marią, jego córka Jacqueline Maria Dominga Domeyko Cassel oraz praprawnuczka geologa, Bernadita Sofia Domeyko-Dobry z synem Francisco Pero Domeyko.

Rodzina Ignacego Domeyki, oprócz udziału w pokazie filmu o słynnym przodku, odwiedziła m.in. Zagłębie Miedziowe. Potomkowie słynnego geologa zjechali pod ziemię w Zakładach Górniczych Lubin, gdzie zobaczyli, jak wygląda ciąg technologiczny. Wrażenie na zagranicznych gościach zrobiły maszyny górnicze używane do wydobywania miedzi. Wcześniej w Zamku Królewskim zapoznali się z oryginalnymi pamiątkami po Ignacym Domeyce.

Wybitny naukowiec i twórca nowoczesnego górnictwa w Chile

Ignacy Domeyko był wybitnym naukowcem i twórcą nowoczesnego górnictwa w Chile. Był badaczem, geologiem i wieloletnim rektorem Universidad de Chile. Pozostawił po sobie dzie-siątki prac naukowych. Jego imieniem nazwano wiele miejsc, w tym minerał, planetoidę i pasmo górskie w Chile. Kordyliera Sierra Gorda znajdująca się na Atacamie została tak nazwana przez samego Domeykę, który badał m.in. właśnie te obszary.

Domeyko miał niebagatelny wpływ na rozwój Chile, przede wszystkim dzięki pracom badawczo-naukowym w zakresie geologii i górnictwa. Należy do nich m.in. opis słynnego złoża El Teniente, które do dziś jest jednym z największych porfirowych złóż miedziowo-molibdenowych.

Urodził się 3 lipca 1802 r. w Niedźwiadce koło Mira (w okolicach Nowogródka), na terenie obecnej Białorusi, w rodzinie ziemiańskiej. Lata studiów Domeyki na Uniwersytecie Wileńskim (1816–1822), zakończone magisterium na podstawie pracy z zakresu matematyki, były wypełnione również działalnością w Towarzystwie Filomatów. Następstwem tej działalności było aresztowanie, a następnie dozór policyjny. Sześć lat życia wypełniło mu gospodarowanie na roli uzupełnione samokształceniem. Wziął udział w Powstaniu Listopadowym, gdy na Litwę wkroczył korpus gen. Chłapowskiego. Po nieudanej kampanii Domeyko wraz z oddziałami korpusu przekroczył granicę, rozpoczynając kilkudziesię-cioletnie życie wygnańca.

Jak czytamy w opracowaniu Muzeum Geologicznego, przez Prusy dotarł do Drezna, gdzie spotkał się z Adamem Mickiewiczem. Wspólnie wyjechali do Francji, gdzie Domeyko początkowo wpadł w wir życia emigracji, wkrótce jednak odsunął się od polityki i rozpoczął intensywne studia, słuchając wykładów na Sorbonie, w Collège de France, Ogrodzie Botanicznym i w Konserwatorium Sztuk i Rzemiosł. Rozpoczął studia górnicze w paryskiej École des Mines. Po jej ukończeniu Domeyko początkowo pracował w Alzacji. Wkrótce zrezygnował z tej pracy i wyjechał do Chile, gdzie objął stanowisko wykładowcy chemii i mineralogii w szkole górniczej w Coquimbo. Do obowiązków Domeyki należało prowadzenie wykładów z chemii, fizyki, mineralogii i metalurgii. Wykonywał również analizy chemiczne próbek zebranych przez siebie i nadesłanych przez właścicieli kopalń. W uznaniu dla jego wiedzy i charakteru mianowano go wkrótce sędzią górniczym.

Praca badawczo- -dydaktyczna oraz nad organizacją nauki w Chile

W 1846 r. Domeyko opuścił Coquimbo i przeniósł się do stolicy kraju Santiago na prośbę chilijskiego rządu o wzięcie udziału w reformie uniwersytetu. Na uczelni tej objął stanowisko profesora chemii, prowadzącego wykłady chemii, fizyki i mineralogii. Z pracą badawczą i dydaktyczną łączył opracowanie podręczników mineralogii, szeroko uwzględniających wiadomości o minerałach Chile, także tych, które po raz pierwszy zostały opisane przez niego, jak np. arsenek miedzi Cu3As, nazwany później domeykitem. Stworzył również uniwersytecki zbiór minerałów, liczący ponad 4 tys. okazów.

Z biegiem lat najważniejszą dziedziną działalności Domeyki stała się praca nad organizacją nauki w Chile – stworzył nowoczesny uniwersytet w Santiago na wzór wileńskiego i uczelni niemieckich, przez 16 lat był nieprzerwanie jego rektorem. Zmarł w Santiago 23 stycznia 1889 r. w wieku 87 lat.

Patron chilijskiej kopalni miedzi Sierra Gorda

Złoże miedzi odkryte w 2006 r. w Sierra Gorda nosi imię Ignacego Domeyki. Kopalnia należąca do KGHM jest jednym z głównych producentów miedzi w Chile, pracującym na złożu siarczkowym z mineralizacją miedzi, molibdenu i złota, które znajdują się w drobnych żyłkach. Jest ona jednym z głównych aktywów zagranicznych w portfelu KGHM. Cochilco Sierra Gorda SCM w ub.r. uzyskała drugi najlepszy wynik we wzroście produkcji górniczej w Chile. W 2021 r. w stosunku do 2020 r. wzrosła zarówno produkcja miedzi płatnej (+28 proc.), jak i zysk operacyjny w wysokości 3,2 mld zł (prawie 2,4-krotny wzrost na 55 proc. udziale KGHM Polska Miedź).

Sytuacja finansowa chilijskiej kopalni KGHM pozwoliła pierwszy raz w historii na odwrócenie przepływów finansowych do spółki matki. Dzięki temu zyski z działalności kopalni popłynęły z Chile do Polski. W 2021 r. dla 55 proc. udziałów Sierra Gorda wypłaciła około 420 mln dol., w pierwszym kwartale 2022 r. ponad 100 mln dol.

W procesie produkcji w Sierra Gorda używana jest wyłącznie woda morska, a od 2023 r. kopalnia będzie zasilana w 100 proc. energią odnawialną, pochodzącą w większości z paneli fo-towoltaicznych oraz farm wiatrowych. W procesie wydobywczym kopalnia stosuje szereg innowacyjnych rozwiązań, jak np. wysokociśnieniowe kruszarki walcowe, które działa-niem rozdrabniającym minimalizują wydatki na energię. Jako pierwsza firma górnicza w Ameryce Łacińskiej używa też autonomicznego robota, który zlicza stan w magazynie sprzę-tów.

Artykuł powstał przy współpracy z KGHM Polska Miedź S.A.