Gospodarka o obiegu zamkniętym

Zakład produkcyjny w Płocku oraz spółka ORLEN Południe, planując procesy produkcyjne, uwzględniają gospodarkę odpadami w obiegu zamkniętym. Oto kilka przykładów takich działań w Grupie ORLEN.

GOZ oznacza gospodarkę o obiegu zamkniętym (circular economy), a jej wprowadzenie jest jednym z kluczowych priorytetów polityki Unii Europejskiej (Circular Economy Package). Program zakłada, że produkty, materiały oraz surowce powinny pozostawać w gospodarce tak długo, jak jest to możliwe, a ilość wytwarzanych odpadów ma być zminimalizowana.
Idea ta uwzględnia wszystkie etapy cyklu życia produktu: od jego projektowania, poprzez produkcję, konsumpcję, aż po gospodarowanie odpadami. Odpady nie są pożądane, jednak – jeżeli muszą powstać – powinny być traktowane jako surowce wtórne. Taka wizja ma prowadzić do stworzenia niskoemisyjnej i zasobooszczędnej gospodarki Europy, której celem jest przekształcenie się do 2050 r. w gospodarkę zrównoważoną.
Dobre przykłady
Aby było to możliwe technologicznie i ekonomicznie, firmy muszą zweryfikować dotychczasowe modele biznesowe i poszukać nowych szans w GOZ. W świetle polityki UE gospodarka o obiegu zamkniętym jest zatem wielkim wyzwaniem, przed jakim staje również PKN Orlen.
Jest to szczególnie istotne z uwagi na fakt, że jako koncern paliwowy prowadzimy procesy, które na pierwszy rzut oka nie wpisują się wprost w przywołaną ideę. Jednak przy szerszej analizie możemy wskazać obszary, na których już odnieśliśmy w tej dziedzinie sukcesy.
 Ciekawym przykładem wdrożonych rozwiązań jest zabudowa instalacji do odzysku ciepła odpadowego spalin na instalacji DRW VI. Procesy technologiczne w rafinerii wymagają stosowania wysokich temperatur. Często znaczna część ciepła z pieców odprowadzana jest przez kanały spalinowe do komina jako ciepło stracone. Dlatego też duże znaczenie ma maksymalne wykorzystanie ciepła technologicznego i odzyskanie traconej energii cieplnej.
 Założeniem projektu było odzyskanie 17 GJ ciepła odpadowego ze spalin (traconego bezpowrotnie do atmosfery) i wykorzystanie go do podgrzania powietrza do spalania. Uzyskane w ten sposób ograniczenie zużycia paliw zmniejszyło emisję CO2 o blisko 8 tys. ton rocznie.
 Kolejną inwestycją ORLENU, która wpisuje się w ideę GOZ, jest zabudowa generatorów pary na instalacji Hydrokraking (HRK). Wykorzystanie ciepła odpadowego na Hydrokrakingu do produkcji pary niskociśnieniowej (otrzymaliśmy za to Białe Certyfikaty) oszczędza paliwo niezbędne do prowadzenia procesu. Rozwiązanie to jest przykładem efektywnej gospodarki zasobami.
 Na uwagę zasługuje również częściowe zamknięcie obiegu wodnego w zakładzie produkcyjnym w Płocku, co w znacznym stopniu ogranicza zużycie wody oraz ilość generowanych ścieków przemysłowych. Poprawa efektywności gospodarki wodno-ściekowej instalacji przemysłowych (w tym rafineryjnych i petrochemicznych) poprzez redukcję zużycia wody i produkcji ścieków to obecnie obowiązujący światowy trend.
 W skali Polski pobór wody na potrzeby gospodarki wynosił 9,6 mld m3 (dane GUS za 2017 r.). Zakład produkcyjny w Płocku pobiera 27,7 mln m3 na rok, co stanowi około 0,25 proc. potrzeb gospodarki narodowej. W naszym zakładzie zmniejszyliśmy ilość pobieranej wody z prawie 50 mln m3 w latach 80.  do 27,7 mln m3 w 2018 r., czyli prawie o połowę! Zredukowaliśmy również ilość odprowadzonych ścieków: z 40 mln m3 do 14,1 mln m3, przy wzroście przerobu ropy z około 8 do ponad 16 mln m3 ton!
 Wyprzedzać trendy
W grudniu 2015 r. Komisja Europejska przyjęła pakiet dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym UE. W tym samym czasie w zakładzie produkcyjnym w Płocku pracowaliśmy nad uruchomieniem instalacji odsiarczania spalin (IOS). Poza głównym zastosowaniem instalacji (czyli redukcją emisji tlenków azotu, tlenków siarki oraz zmniejszeniem emisji pyłów) w wyniku procesu otrzymujemy wysokojakościowy gips syntetyczny, który został uznany za produkt uboczny (nie odpad).
 Spełnia on parametry eurogipsu, a w ciągu roku możemy wyprodukować go w ilości nawet 100 tys. ton. Produkty na bazie gipsu syntetycznego to np. płyty kartonowo-gipsowe. W porównaniu do tych wykonanych z gipsu naturalnego mają większą jednorodność struktury wewnętrznej, przez co są bardziej wytrzymałe. Produkcja gipsu syntetycznego pozwala na ochronę naturalnych złóż i nie przyczynia się do degradacji środowiska.
 Spółka Grupy Kapitałowej – ORLEN Południe – jako jedyna w Polsce posiada specjalistyczny ciąg technologiczny: instalację do rafinacji wodorem. Umożliwia ona bezpieczny proces regeneracji olejów przepracowanych i w kierunku olejów bazowych stosowanych do produkcji olejów smarowych. Proces ten idealnie wpisuje się w temat gospodarki cyrkularnej. Eliminacja niekontrolowanego spalania olejów odpadowych zmniejsza skażenie środowiska naturalnego substancjami niebezpiecznymi. W roku 2018 ORLEN przekazał do regeneracji około 125 Mg zużytych olejów przepracowanych.
 Podsumowanie
GOZ to szansa rozwoju polskiej chemii i całej gospodarki, ale niezbędny jest nacisk na edukację i podniesienie świadomości konsumentów oraz współpraca administracja – biznes (wypracowanie rozwiązań systemowych w celu stworzenia bodźców proinnowacyjnych i prorozwojowych). Duża odpowiedzialność spoczywa na administracji, która powinna tworzyć przepisy promujące gospodarkę o obiegu zamkniętym. Narzędzi jest całkiem sporo, choćby np. system podatkowy czy prośrodowiskowe działania.
 
Artykuł przygotowany we współpracy z PKN Orlen