Wreszcie widać postępy na torach

Na polskiej kolei trwają największe w historii, zakrojone na ogromną skalę programy inwestycyjne, które do 2023 r. pochłoną ok. 100 mld zł. Obejmują one modernizację i rozwój linii kolejowych, dworców, taboru oraz infrastruktury cargo. Celem realizowanych prac jest zarówno poprawa jakości podróżowania pociągami, jak i warunków pracy przewoźników kolejowych oraz usprawnienie transportu towarów. 
Uczestnicy debaty „Polska kolej przyspiesza”, zorganizowanej w ramach Kongresu 590 w podrzeszowskiej Jasionce, reprezentujący rząd, regulatora rynku transportu kolejowego oraz największe polskie spółki kolejowe, wchodzące w skład Grupy PKP, dyskutowali o tym, jakie efekty prac już są zauważalne, a co jeszcze pozostało do zrobienia, biorąc pod uwagę m.in. ogromne przedsięwzięcie, jakim będzie budowa Centralnego Portu Komunikacyjnego. Podkreślono również doniosłą rolę kolei w walce ze zjawiskiem wykluczenia komunikacyjnego.
Pasażerowie doceniają kolej
Rozpoczynając debatę, wiceminister infrastruktury Andrzej Bittel przypomniał, że złożona przed czterema laty obietnica o nadrabianiu przez polską kolej wieloletnich zaległości jest dotrzymywana. – Inwestycje na kolei mocno przyspieszyły i, co najważniejsze, zaczynają to dostrzegać i doceniać pasażerowie, których z każdym rokiem przybywa
– mówił Bittel.
Potwierdził to Ignacy Góra, prezes Urzędu Transportu Kolejowego. – Wzrost liczby pasażerów oraz przewożonych koleją towarów trwa równolegle do niezwykle intensywnego procesu inwestycyjnego. Trzeba podkreślić, że odbywa się to w sposób bezpieczny, liczba wypadków w całym systemie kolejowym jest bowiem najniższa, od kiedy prowadzone są statystyki – wyjaśniał Góra. UTK podał, że krajowe kolejowe przewozy pasażerskie w latach 2015–2018 wzrosły
o 11 proc. Koleje w 2015 r. przewiozły ponad 280 mln pasażerów, by w 2018 r. przekroczyć liczbę 310 mln. W latach
2015–2018 o 11 proc. wzrosły też kolejowe przewozy towarowe z niecałych
225 mln ton towarów do ponad
250 mln ton. Tegoroczne wyniki kolei od stycznia do lipca
– 188,75 mln przewiezionych osób oraz 138,51 mln ton towarów – zwiastują, że w 2019 r. padną kolejne pod tym względem rekordy.
 – Warto zwrócić uwagę, że kolej, konkurująca z innymi gałęziami transportu, jest najbezpieczniejszym środkiem transportu. Statystycznie częstotliwość wypadków na kolei w stosunku do liczby wykonywanych przewozów od 2014 r. do 2018 r. systematycznie spada – podkreślił szef urzędu.
Synchronizacja z Europą
Góra wskazał również na potrzebę sprawnego wdrożenia w Polsce Europejskiego Systemu Zarządzania Ruchem Kolejowym (ERTMS), który ma zapewnić interoperacyjność transportu kolejowego, czyli możliwość swobodnego poruszania się pociągów poszczególnych państw, bez konieczności zatrzymywania się na granicach oraz wymiany lokomotyw czy maszynistów. Celem wprowadzenia ujednoliconego systemu sterowania ruchem kolejowym jest podniesienie atrakcyjności przewozów kolejowych i zwiększenie ich udziału w transporcie wewnątrzeuropejskim. Prezes UTK akcentował rolę odpowiednio wykwalifikowanych kadr. – Należy stawiać na rozwój kolei, inwestując w tabor, infrastrukturę i ludzi. Są to trzy nierozerwalne elementy decydujące o bezpieczeństwie. Bardzo ważne jest odpowiednie szkolenie pracowników kolejowych odpowiedzialnych za bezpieczeństwo ruchu, w szczególności maszynistów – mówił Góra. Poruszył również temat wdrażania IV pakietu kolejowego i porozumienia o współpracy podpisanego niedawno z Agencją Kolejową Unii Europejskiej (ERA). Pakiet ma wejść w życie w Polsce w połowie 2020 r. Reguluje on m.in. wydawanie jednolitych certyfikatów i dopuszczeń pojazdów w krajach UE. Przewoźnik, który będzie chciał jeździć za granicą, będzie starał się o dopuszczenie pojazdu w ERA, która w Polsce będzie reprezentowana przez UTK.
Poprawa dostępności
Jak zauważył wiceminister Bittel, dzisiejsza kolej w Polsce dynamicznie się rozwija, ale przed kolejarzami jest jeszcze wiele do zrobienia. – Wciąż należy inwestować w nowe oraz istniejące linie towarowe i pasażerskie. Trzeba też wyjść z ofertą do tych miejscowości, w których kolej została zlikwidowana albo nigdy jej tam nie było. Problem dotyczy aż
100 miast powyżej 10 tys. mieszkańców – wskazał Bittel.
Wiceszef resortu infrastruktury zapewniał, że w poprawie dostępności tych obszarów pomoże nowy program Kolej+. Jak poinformował, ustawa regulująca zasady programu oraz jego finansowanie trafiła już do parlamentu oraz pod obrady rządu. – Propozycja ta jest wyjściem naprzeciw samorządom. Mieliśmy sporo zgłoszeń o chęci odtworzenia linii kolejowych i przywrócenia na nich ruchu pociągów. Program będzie w 85 proc. finansowany ze środków państwowych, a w 15 proc. przez samorządy, z którymi wspólnie chcemy odtwarzać kolej, bo są one naturalnym partnerem w kwestii rozwoju transportu zbiorowego – podkreślił wiceminister.
Inwestycje w infrastrukturę
Wyrównywanie dostępności komunikacyjnej to jeden z głównych celów Krajowego Programu Kolejowego – wartego prawie 76 mld zł. Program obejmuje ponad 220 inwestycji, dzięki którym zmodernizowanych zostanie m.in.
ok. 9 tys. km linii kolejowych oraz setki stacji i przystanków.  Ale jak zauważył Ireneusz Merchel, prezes PKP Polskich Linii Kolejowych SA, potrzeba jeszcze ok. 250–300 mld zł, by móc potwierdzić, że cała infrastruktura, która tego wymaga, została zmodernizowana. – To ogromne wyzwanie dla naszej spółki. Ta kwota odpowiada średnio trzem budżetom przeznaczonym na inwestycje kolejowe w ramach siedmioletniej perspektywy finansowej UE – wskazał. Podkreślił jednak, że ogrom uruchomionych inwestycji nie przeszkadza w prowadzeniu ruchu pociągów pasażerskich i towarowych. – Wprowadzane są zmiany w rozkładzie jazdy. Przewoźnicy wspólnie z zarządcą infrastruktury opracowują ofertę połączeń z uwzględnieniem możliwości sieci kolejowej
– dodał prezes PLK.
Merchel podkreślił, że kolejnym wyzwaniem dla kolejarzy jest budowa węzła przesiadkowego między Warszawą a Łodzią w ramach projektu Centralnego Portu Komunikacyjnego, który połączy transport lotniczy, kolejowy i drogowy. – To oznacza budowę kilkuset kilometrów szybkiej kolei w najbliższych latach – zauważył prezes PLK.
Wspólny Bilet
– Polska kolej już jest innowacyjna, a będzie rozwijać się jeszcze bardziej – powiedział Krzysztof Mamiński, prezes PKP SA. Jako przykład nowoczesnego rozwiązania, stosowanego na kolei, prezes PKP SA wskazał inicjatywę Wspólnego Biletu – projektu rozwijanego przez spółki z grupy PKP, do którego w ostatnim czasie dołączyło dwóch kolejnych przewoźników samorządowych: Koleje Śląskie oraz Koleje Małopolskie. – Jeszcze cztery lata temu nikt nie wierzył w to, że wdrożenie Wspólnego Biletu może się udać. Tymczasem od ponad roku ten projekt już istnieje. Dzisiaj przystępują do niego coraz to nowi przewoźnicy – mówił Mamiński. PKP SA chce do Wspólnego Biletu dodawać kolejne formy transportu, a nawet zupełnie inne usługi. – Na tym się nie zatrzymujemy. Projekt wciąż jest rozwijany. Będziemy do niego włączać kolejnych przewoźników, nie tylko kolejowych, lecz także inne środki transportu, jak samochody, autobusy i taksówki – mówił prezes PKP SA. Dodał, że Wspólny Bilet obejmie nawet rezerwację hoteli.
Oznacza to, że w przyszłości, kupując zintegrowaną usługę, klient będzie miał zapewniony nie tylko przejazd między stacjami, lecz także transport na tzw. ostatniej mili oraz nocleg.
Obecnie pasażerowie mogą kupić w jednym okienku bilet na podróż, w trakcie której przesiadają się do pociągów innych przewoźników, niezależnie od trasy przejazdu. Cena za przejazd wyliczana jest w oparciu o jedną, nową taryfę, która dodatkowo zapewnia oszczędność w kosztach podróży. Taryfa ma charakter degresywny, co oznacza, że im dalej pasażer jedzie, tym mniej płaci za kolejne kilometry trasy.
We Wspólnym Bilecie, dostępnym dla pasażerów od grudnia 2018 r., uczestniczą: PKP Intercity, PKP Szybka Kolej Miejska w Trójmieście, Przewozy Regionalne (Polregio), Koleje Mazowieckie, Koleje Wielkopolskie, Łódzka Kolej Aglomeracyjna, a teraz również Koleje Małopolskie i Koleje Śląskie. Wspólny Bilet jest dostępny we wszystkich okienkach kasowych przewoźników uczestniczących w ofercie, a na podróże pociągami części przewoźników także przez internet.
Prezes PKP SA podkreślił, że bilety można nabywać na zmodernizowanych lub od nowa wybudowanych dworcach. Przypomniał, że Program Inwestycji Dworcowych obejmuje 188 inwestycji,  a w planie jest modernizacja kolejnych 150 dworców kolejowych.
Zintegrowany operator logistyczny
Zdaniem panelistów niemniej ważne od rozwoju przewozów osobowych są także modernizacja i usprawnianie transportu towarów. W ocenie Witolda Bawora, członka zarządu PKP Cargo, dynamiczny rozwój polskiej gospodarki wymaga powołania krajowego operatora logistycznego, który mógłby scalać usługi, aby w sposób efektywny móc je oferować. Takim operatorem chce być spółka PKP Cargo, która staje się liderem przewozów intermodalnych nie tylko w Polsce, lecz także w regionie Trójmorza, wykorzystując swój potencjał przewozowy i koniunkturę w tym sektorze rynku. Spółka rozpoczęła już proces integrowania terminali towarowych, co ma poprawić skuteczne zarządzanie nimi. – Należy tworzyć funkcjonalną sieć terminali logistycznych i to wspólnie z PKP SA już robimy. Efektem będzie stworzenie jednolitej i przejrzystej oferty obsługi terminalowej dla naszych klientów – wyjaśnił Bawor.
Jak wskazał, równolegle prowadzona jest rozbudowa tych terminali. Za kilka miesięcy zacznie pracować port intermodalny na osiedlu Karsznice w Zduńskiej Woli i według przedstawiciela PKP Cargo stanie się on głównym terminalem kontenerowym w Europie Wschodniej. – Będzie istotnym elementem Jedwabnego Szlaku oraz systemu przeładunkowego obszaru Trójmorza – wyjaśnił Bawor.
Obok inwestycji infrastrukturalnych PKP Cargo zamierza również zakupić nowoczesne pociągi. W trakcie realizacji jest dofinansowywany ze środków unijnych największy program na dostawę ponad tysiąca platform kontenerowych. Będą to najnowocześniejsze i najefektywniejsze platformy, spełniające wygórowane europejskie normy – zapewnił Bawor.
Przewozami towarowymi zajmuje się w Polsce także spółka PKP Linia Hutnicza Szerokotorowa, będąca zarówno zarządcą infrastruktury, jak i przewoźnikiem na najdłuższej na terenie kraju kolejowej linii szerokotorowej. Zbigniew Tracichleb, prezes PKP LHS, poinformował, że spółka, mając na uwadze obiecujące perspektywy współpracy z partnerami ukraińskimi, przechodzi rewolucję technologiczną, inwestując w automatyzację, sterowanie przekaźnikowe i intermodalność.
– Pozwoli nam to na podniesienie bezpieczeństwa i zwiększenie prędkości. Przed nami również decyzja o przejściu na ekologiczne rozwiązanie, czyli elektryfikację trasy – tłumaczył Tracichleb.
Zakupy taboru wspierają polskich producentów
Intensywny program taborowy wart ponad 7 mld zł prowadzi także PKP Intercity. Kolej Dużych Inwestycji, największy długoterminowy program inwestycyjny w historii spółki, ma na celu poprawę jakości podróżowania koleją w całej Polsce i do sąsiednich krajów. Projekt pomaga przenieść ruch z dróg na koleje, wpisując się  w działania na rzecz zrównoważonego transportu. Marek Chraniuk, prezes PKP Intercity, przypomniał, że inwestycje PKP Intercity pozwalają na obsługę coraz większej liczby pasażerów. – W sierpniu tego roku z naszych usług skorzystało rekordowe 5 mln osób. 18 sierpnia naszymi pociągami pojechało ponad 200 tys. pasażerów
– podkreślał Chraniuk.
Jak zauważył, spółka dzięki inwestycjom pomaga również w rozwoju polskich producentów taboru. Dodał, że m.in. dzięki takim zakupom poznańskie zakłady Cegielskiego – firma, która już praktycznie nie istniała, dziś rozwija się dynamicznie, produkując i modernizując wagony.
Przewoźnik zarówno kupuje nowe i modernizuje posiadane wagony, jak też lokomotywy i składy zespolone.
W 2023 roku, tj. po zakończeniu programu inwestycyjnego, pociągi PKP Intercity będą zestawione w blisko 80 proc. z taboru spełniającego najwyższe standardy. Spółka inwestuje także w modernizacje bocznic kolejowych, poprawiając w ten sposób jakość obsługi składów i ich przygotowania do wyjazdów.
(p.woz.)
Tekst powstał we współpracy z Grupą PKP