Od słodkich pierniczków do srebrzystych bombek

Tradycja \ Urok dawnych opłatkowych światów i wyplatanych dzwonków

numer 2516 - 24.12.2019Społeczeństwo

Bożonarodzeniowa choinka – bez niej nie ma świąt. I nie ma choinki bez kolorowych, błyszczących bombek. Chociaż w ostatnim okresie chętnie wracamy do ozdób tradycyjnych – pierniczków, cukierków w kolorowych sreberkach, słomianych aniołków, orzechów i czerwonych jabłek, to bombek, nazywanych też bańkami, nie może zabraknąć. Faktycznie te choinkowe ozdoby podobne są do cieniutkich, ulotnych i mieniących się kolorami mydlanych baniek.



Pamiętam moje stare bombki: egzotyczne ptaki z długimi świecącymi ogonami, ze srebrnego włókna szklanego, anioły z wielkimi skrzydłami, zastępy kolorowo malowanych żołnierzy, krasnale, baletnice, owoce, kolorowe kule o różnej wielkości malowane w kwiaty, płatki śniegu, zimowe krajobrazy. Czego tam nie było! Polska od zawsze słynęła z wyrobu choinkowych ozdób…

Pierwsze „bombki” – jabłka i orzechy

Czym ozdabiano choinki, zanim pojawiły się szklane cacka? Zawieszano na zielonym drzewku srebrzone orzechy, dojrzałe jabłuszka, pieczone w domu i ozdabiane kolorowym lukrem drobne ciasteczka i pachnące pierniczki, cukierki owinięte w sreberka. Robiono też ozdoby ze słomki i kolorowej bibułki – głównie łańcuchy, ale wyplatano też dzwonki, aniołki, gwiazdki. Wszystkie te choinkowe ozdoby miały swoje znaczenie i należało je na niej umieścić, aby zapewnić sobie pomyślność w nadchodzącym roku. Im kto miał zasobniejszy portfel i zręczniejsze ręce, tym jego choinka była bardziej strojna.

Specyficznie polską ozdobą, niejako poprzednikiem naszych pięknych bombek, są opłatkowe światy. Te oryginalne, nieznane poza naszym krajem ozdoby odznaczają się wielką różnorodnością form. Prawdopodobnie, podobnie jak same opłatki i obyczaj dzielenia się nimi, pojawiły się najpierw we dworach szlacheckich. Owe światy wykonane były z barwionego opłatka, zwykle nieco grubszego niż ten, którym łamano się przy wigilijnym stole. Stanowiły centralną ozdobę drzewka. Delikatny i kruchy, półprzezroczysty opłatek dawał się łatwo barwić, a przy pewnej wprawie można było wycinać z niego różne kształty i następnie sklejać je śliną lub wodą w lekkie, wymyślne, kolorowe kompozycje. Wśród opłatkowych ozdób wyróżniały się kule lub kombinacje połączonych ze sobą kul i półkul. Kulisty kształt tych kruchych dekoracji nawiązywał do wyobrażeń na malowidłach bizantyńskich przedstawiających Chrystusa – Władcę Wszechświata trzymającego w ręku kulę, która jest symbolem doskonałości i harmonii. Właśnie tę boską władzę symbolizowały opłatkowe światy. Szkoda, że dziś są rzadkością, a o zwyczaju wieszania w izbach opłatkowych ozdób pamiętają tylko nieliczne osoby. Także sztuka ich wyrobu powoli zanika, a artystów, którzy potrafią je wykonać, można policzyć na palcach.

Jak mydlane bańki

Zanim opowiem o bombkach choinkowych – kilka słów o szkle. To surowiec znany ludziom niemalże od zawsze. Wytwarzano je już w czasach starożytnych, jego ojczyzną według archeologów jest Mezopotamia, a najstarsze ślady jego wyrobu i użytkowania pochodzą sprzed 5 tys. lat. Umiejętność produkcji i formowania szkła rozwijała się stopniowo. Początkowo skupiono się na produkcji płaskich tafli szklanych i prostych przedmiotów użytkowych. Z czasem pojawiło się szkło artystyczne, barwione. W produkcji tych zbytkownych cacek prym wiedli (i wiodą do dziś) mistrzowie skupieni na weneckiej wyspie Murano, gdzie od XIII w. z ogromną precyzją i zachowaniem tradycyjnych metod tworzone jest weneckie kolorowe szkło artystyczne.

W pewnym sensie to właśnie mistrzowie z Murano są prekursorami produkcji bombek, bo to im zawdzięczamy wiele technicznych rozwiązań wykorzystywanych w produkcji szkła. Ale ojczyzną choinkowych baniek, podobnie jak samej choinki, są Niemcy



zawartość zablokowana

Autor: Marzena Szpakowska


Pozostało 51% treści.

Chcesz przeczytać artykuł do końca? Wyślij SMS i wprowadź kod lub wykup prenumeratę i zaloguj się.

Dostęp do artykułu
wyślij sms o treści GP1 na numer 7155
koszt 1 zł (1,23 zł brutto)
Prenumerata
Mam dostęp
zaloguj się