Szablą i krzyżem

Ten obraz przedstawia historię Polski, pokazuje zaangażowanie religijne malarza, a jednocześnie stanowi wspaniałe pendant do obchodów 100-lecia Bitwy Warszawskiej – powiedział prof. Wojciech Fałkowski, dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie, otwierając wczoraj uroczyście pokaz fryzu Jana Henryka Rosena „Polska – Matka świętych, tarcza chrześcijan”.
Prof. Fałkowski podkreślił, że wydarzenie to przywołuje nam zapomnianą w ostatnim czasie postać wybitnego malarza, jednego z najważniejszych polskich artystów nurtu symbolizmu. „Urodziłem się właściwie pomiędzy sztalugami a armatą” – mówił o sobie Jan Henryk Rosen (1854–1936). Wychował się w rodzinie protestanckiej, ale później świadomie wybrał katolicyzm. W swojej twórczości chętnie sięgał po postacie świętych. Najbardziej znany jest z polichromii i witraży w katedrze ormiańskiej we Lwowie. Gros jego prac znajduje się w Stanach Zjednoczonych. W Polsce twórczość Rosena można oglądać chociażby w kościele św. Krzysztofa w Podkowie Leśnej.
„Polska – Matka świętych, tarcza chrześcijan” – ten ozdobny wielkoformatowy fryz został wykonany do Pawilonu Polskiego na Międzynarodową Wystawę Prasy Katolickiej w Watykanie, którą otwarto w 1936 r. Rosen zastosował rzadko używaną technikę aux trois crayons, polegającą na rysunku trzema kredkami. Malarz wydobył modelunek postaci kredkami z beżowej płaszczyzny szarego papieru, a następnie złotem wypełnił tło, co sprawiło wrażenie użycia techniki malarskiej. Obraz przeszedł burzliwe dzieje. Dzięki zaangażowaniu prymasa Wyszyńskiego został sprowadzony z Watykanu do Polski. Zawisł w pałacu arcybiskupim. W ostatnim czasie przeszedł konserwację, która – jak podkreślono na wernisażu – przywróciła mu stan bliski pierwotnemu.
Na fryzie przedstawiono postacie związane z krzewieniem i obroną wiary, połączono koncepcję Polski jako ostoi chrześcijaństwa z postaciami i faktami, które ją budowały i rozwijały. Malarz ukazał m.in. św. Jana Kantego, Jana Kochanowskiego, św. Stanisława Kostkę, kard. Ledóchowskiego, Józefa Kuncewicza, ks. Ignacego Skorupkę z krzyżem w ręku, króla Jana III Sobieskiego i Józefa Piłsudskiego. W centrum widzimy konturowe przedstawienie Wawelu, ponad którym widnieje ryngraf z wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej.
Fryz można oglądać po zakupieniu biletu na Trasę Zamkową do 27 września 2020 r. Pokazowi towarzyszy znakomita publikacja „1920. Szablą i krzyżem”.