​Diego Velázquez – malarz prawdy

SZTUKA \ Zasłynął jako wybitny portrecista oraz nadworny malarz króla Filipa IV. O jego największym dziele „Las Meninas” („Panny dworskie”) Luca Giordano powiedział, że jest „ucieleśnieniem teologii malarstwa”, a Pablo Picasso namalował nie mniej niż 45 prac zainspirowanych tym obrazem. 360 lat temu, 6 sierpnia 1660 r., zmarł Diego Velázquez.
Diego Rodríguez de Silva y Velázquez urodził się w 1599 r. w Sewilli. Był największą postacią złotego wieku sztuki hiszpańskiej, którego szczyt przypadł na okres panowania jego głównego mecenasa, króla Filipa IV. Królewskim malarzem został, mając zaledwie 24 lata. Monarcha był zachwycony sposobem portretowania Velázqueza. Jego własny portret na koniu urzekł go tak bardzo, że w zachwycie zarzekał się, iż nie pozwoli w przyszłości sportretować się nikomu innemu. Życie zweryfikowało tę decyzję, bo po latach król chciał być przedstawiany piękniej niż w rzeczywistości, co było sprzeczne z przekonaniami Velázqueza. O Diego nie bez powodu mówiono, że jest „malarzem prawdy”. Jego twórczość wyróżniała się bowiem nie tylko znakomitą techniką, dostojeństwem, lecz także przenikliwym wyczuciem rzeczywistości. Za „zbyt prawdomówny” uznał swój portret autorstwa Velázqueza chociażby papież Innocenty X.
Diego malował nie tylko portrety i sceny rodzajowe. Sięgał także po tematykę biblijną. Warto zwrócić uwagę chociażby na przejmujący obraz „Chrystus ukrzyżowany”. Postać Jezusa kontrastuje jedynie z czarnym tłem. Velázquez zostawia widza sam na sam z cierpiącym Zbawicielem. To dzieło religijne mistrza zainspirowało wielu pisarzy, w tym Miguela de Unamuno, który stworzył głęboki teologiczny poemat „Chrystus Velázqueza”. Diego inspirował także wielkich malarzy, takich jak: Francisco Goya, Salvador Dalí, Piotr Michałowski czy Olga Boznańska. Édouard Manet powiedział o nim, że jest artystą najwyższej miary, z kolei Pablo Picasso zafascynowany był szczególnie najbardziej znaną pracą Velázqueza – „Las Meninas”.
Słynne „Panny dworskie” to obraz, któremu poświęcono wiele rozpraw. Płótno namalowane w 1656 r. o dużych rozmiarach – 318 na 276 cm (pierwotnie było większe) – znajduje się w muzeum Prado w Madrycie. Jest dziełem wieloznacznym i zagadkowym, obrazem w obrazie. Widzimy tam pięcioletnią infantkę Małgorzatę Habsburżankę z otoczeniem dworu, a jednocześnie autoportret Velázqueza. W lustrze odbija się para królewska, Filip IV Habsburg i Marianna Austriaczka. Niektórzy interpretatorzy twierdzą, że na obrazie widzimy płótno, które właśnie powstaje pod pędzlem mistrza, inni, że Velázquez ukazuje parę królewską. A może artysta właśnie maluje nas?