Legendarna cichociemna

Numer 464 - 18.03.2013Historia

BOHATERKA ELŻBIETA ZAWACKA „ZO”
Jej biografia nadaje się z pewnością na scenariusz filmu sensacyjnego. Znajomi mówili, że wymagała zarówno od siebie, jak i od innych. Cichociemny Kazimierz Bilski pisał: „Zawsze mówiła prawdę w oczy, bez względu na to, z kim prowadziła rozmowę. Jej odwaga cywilna i sposób postępowania przechodziły wszelkie wyobrażenia. […] poznałem bardzo dokładnie jej pełną poświęcenia pracę dla Polski i jej kochające Kraj serce”.
Ewa i Bogumił Liszewscy
Elżbieta Zawacka urodziła się 19 marca 1909 r. w rodzinie polskiej w Toruniu, który leżał wówczas w zaborze pruskim. Była jednym z ośmiorga dzieci Ładysława Zawackiego i Marianny z domu Nowak.
Początki działalności
Po maturze rozpoczęła studia na Uniwersytecie Poznańskim na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym. Zarabiała na studia, pracując na poczcie oraz jako korepetytorka. Już w 1930 r. zapisała się do Hufca Akademickiego Wojskowej Służby Kobiet, rok później rozpoczęła kursy instruktorskie w zakresie przysposobienia wojskowego kobiet (PWK). Zakładała hufce PWK w miejscowościach, w których przebywała. W 1937 r. zdobyła najwyższy stopień instruktorski PWK i wkrótce (w 1938 r.) została mianowana Komendantką Rejonu Śląskiego. W międzyczasie w 1937 r. zdała egzamin pedagogiczny i została nauczycielką w Tarnowskich Górach. Uczyła córki działaczy polonijnych w Niemczech w tzw. Liceum Raciborzanek. Zawarte wówczas znajomości i nawiązane kontakty przydały się jej podczas późniejszej działalności kurierskiej.
II wojna światowa
Zawacka w ramach struktur PWK utworzyła na Śląsku tzw. Pogotowie Społeczne, które organizowało kantyny dworcowe dla żołnierzy, punkty żywieniowe dla ludności cywilnej, punkty pierwszej pomocy medycznej. Wybuch II wojny światowej zastał ją na obozie instruktorskim w Spale, skąd po otrzymaniu karty mobilizacyjnej natychmiast udała się na Śląsk.
Po przegranej bitwie granicznej wycofała się na wschód, tam otrzymała przydział do drużyny przeciwczołgowej w batalionie Pomocniczej Wojskowej Służby Kobiet. Jej batalion wziął udział w przygotowaniach do obrony Lwowa przed Niemcami, jednak ostatecznie Lwów zajęli Rosjanie.
Po klęsce wrześniowej Zawacka wyjechała do Torunia, a następnie do Warszawy, została zaprzysiężona pod pseudonimem „Zelma” w Służbie Zwycięstwu Polski (SZP), przekształconej następnie w Związek Walki Zbrojnej (ZWZ). Zajmowała się łącznością i wywiadem. Organizowała na Śląsku wojskową służbę kobiet, pełniła też funkcję szefa łączności w Komendzie Podokręgu SZP-ZWZ. W 1942 r. zorganizowała na Śląsku placówkę Wydziału Łączności Zagranicznej w Katowicach pod kryptonimem Cyrk. Należała też do Tajnej Organizacji Nauczycielskiej (TON), która zajmowała się tajnym nauczaniem.
W grudniu 1940 r. przeniosła się na stałe do Warszawy i przyjęła konspiracyjny pseudonim „Zo”. Świetnie znała język niemiecki i niemiecką mentalność, więc pracowała jako kurierka na tzw. kierunku zachodnim. Przewoziła rozkazy, mikrofilmy, meldunki, pieniądze. Podczas pobytu w Warszawie uczestniczyła w tajnych kompletach, zarówno w charakterze wykładowcy, jak i słuchaczki pedagogiki.
W maju 1942 r. uniknęła aresztowania, wyskakując z pędzącego pociągu. Gestapo aresztowało natomiast jej siostrę Klarę i około stu innych osób. Sama Zawacka była poszukiwana listem gończym. Aresztowano wówczas jej rodziców i brata, który zginął w Auschwitz. Siostrze, która spędziła wojnę w niemieckich obozach koncentracyjnych, udało się przeżyć. Rodziców po kilku dniach zwolniono. Wkrótce po tym Zawacka otrzymała zadanie nawiązania łączności ze sztabem Naczelnego Wodza w Londynie. W lutym 1943 r. udało się jej dotrzeć do Wielkiej Brytanii. Efektem tej misji był m.in. dekret Prezydenta RP na uchodźstwie o wojskowej służbie kobiet, który nadał kobietom status żołnierzy Wojska Polskiego oraz prawo do uzyskiwania stopni wojskowych.
Zawacka podczas pobytu w Londynie została skierowana na kurs elitarnej formacji cichociemnych i była jedyną kobietą spośród kilkunastu ochotniczek, która go ukończyła



zawartość zablokowana

Autor: Ewa i Bogumił Liszewscy


Pozostało 50% treści.

Chcesz przeczytać artykuł do końca? Wyślij SMS i wprowadź kod lub wykup prenumeratę i zaloguj się.

Dostęp do artykułu
wyślij sms o treści GP1 na numer 7155
koszt 1 zł (1,23 zł brutto)
Prenumerata
Mam dostęp
zaloguj się














#DziękujeMyZaOdwagę
reklama