Ofiary deportacji

Polacy zamieszkujący ZSRS stali się ofiarami deportacji dwa razy. Pierwsze przymusowe wywózki do Kazachstanu nastąpiły w latach 30. XX w. Kolejne rzesze Polaków trafiły tam na początku lat 40., po zajęciu przez Sowietów wschodnich ziem II RP. Rozkaz nr 00485 podpisany w 1937 r. przez ludowego komisarza NKWD Nikołaja Jeżowa był jasny. Aresztowani mieli zostać wszyscy jeńcy pozostający na terenie ZSRS po wojnie polsko-bolszewickiej, uchodźcy i imigranci, a także polskojęzyczni działacze antysowieccy wraz z rodzinami. O skali zapoczątkowanej wtedy „akcji polskiej” świadczą liczby. Niemal 140 tys. Polaków zostało zamordowanych, a ponad 28 tys. trafiło do łagrów. Dodatkowo do odległych republik Związku Sowieckiego wywieziono ponad 100 tys. osób. Kolejne deportacje nastąpiły po 17 września