13 drapieżców

fot. Marcin Zakrzewski
fot. Marcin Zakrzewski

Poznajcie historie zwierząt z Puszczy Białowieskiej, bądźcie z nami - www.Puszcza.TV

W Puszczy Białowieskiej możemy spotkać 13 gatunków ssaków drapieżnych. W tym niewielkim fragmencie lasu występują w zasadzie wszystkie gatunki z wyjątkiem żbika i norki europejskiej. Poznajcie trzynastkę drapieżców.

Łasica

Jedno z najmniejszych zwierząt drapieżnych. Jego waga raczej nie przekracza 150 g. W Puszczy Białowieskiej występują dwa podgatunki łasic. Pierwszy z nich należy do typu charakterystycznego dla wschodu i północy, co objawia się tym, że bieleje zimą. Drugi, zachodnioeuropejski, rzadszy w puszczy, nie bieleje i przez cały rok utrzymuje jednolity, brązowy kolor. Zwierzęta te są aktywne głównie w dzień. W puszczy najlepiej łasice mają się w dolinach rzecznych, gdzie mogą polować na duże nornice i gryzonie. Co ciekawe, żyjące w dolinach rzecznych łasice są większe od swoich pobratymców w lesie. Spowodowane jest to wielkością gryzoni, będących ich ofiarami, a co za tym idzie, łasica żyjąca na bardziej otwartym terenie ma kosztem jednego polowania większy posiłek.

Gronostaj

Niestety w Puszczy Białowieskiej jest wypierany przez norkę amerykańską. Kiedyś powszechny, dzisiaj żyje na kilku stanowiskach nad rzeką Narewka. Żywi się drobnymi owadami, kręgowcami, mięczakami. W zimie czasem atakuje też zwierzęta większe od siebie, np. zające. To zaskakujące, bo ma wyjątkowo nikczemne warunki jak na drapieżnika (podobnie jak łasica) i osiąga wagę do 120 g. Gronostaj ma zmienne ubarwienie, zależne od pory roku. Latem jego sierść jest koloru czekoladowo-brązowego na grzbiecie, żółto-białego na brzuchu, z czarnym końcem ogona; zimą futro zmienia na białe, z czarnym końcem ogona. Niegdyś jego futro było wyjątkowo cenione i szyto z niego odzież dla najważniejszych osób w kraju. Dzisiaj jest on objęty częściową ochroną gatunkową.

Norka amerykańska

Charakteryzuje się smukłą sylwetką i krótkimi kończynami. Zwykle umaszczenie norki przyjmuje barwę różnych odcieni brązowego, nieraz na brzuchu mogą występować białe plamy – to zależy od cech osobniczych. Łapy norek mają pięć palców i zakończone są zakrzywionymi i ostrymi pazurami. Pomiędzy palcami, do około 1/3 ich długości, znajduje się błona ułatwiająca pływanie. To właśnie z wodą norka amerykańska wiąże swój byt. Według badań naukowców 95 proc. życia zwierzę to spędza w odległości nie większej niż 10 m od wody. Naukowcy badający życie tych ssaków w Finlandii ocenili, że norki są w stanie przepływać pomiędzy przybrzeżnymi wyspami na Morzu Bałtyckim. Średnio wizon przepływał blisko 750 metrów. W Puszczy Białowieskiej to gatunek inwazyjny i wyjątkowo szkodliwy dla fauny rodzimej, który można spotkać nad rzeką Orłówką i nad rzeką Narewką. Zwierzę to trzebi populację ptaków, gryzoni, ryb i płazów.

Kuna leśna i kuna domowa

Te dwa gatunki zamieszkujące tereny Puszczy Białowieskiej są blisko ze sobą spokrewnione. Kolejni przedstawiciele łasicowatych w tym zestawieniu. Kunę domową spotkamy w otoczeniu siedzib ludzkich. Dość często zresztą występuje również w miastach. Kuna leśna jest za to spotykana w puszczy na całym jej terenie. Jest przystosowana do życia na drzewach, chociaż poluje na ziemi – przeważnie na gryzonie, ale również na ptaki. Nie pogardzi jednak padliną i innym pokarmem. To sprawia, że liczebność tych zwierząt w przeciwieństwie do innych łasicowatych nie waha się w zależności od liczby gryzoni i dostępnego pokarmu. Średnia długość ciała tego zwierzęcia nie przekracza 53 cm, a masa dochodzi do 1,8 kg.

Tchórz

Długość ciała tchórza dochodzi do prawie 0,5 m. Jest to pospolity gatunek występujący na terenie całego kraju. Wyróżnia się charakterystycznym ubarwieniem – na pysku i nad oczami widnieją białe plamy, białe są także końcówki uszu. Tchórze są drapieżnikami, polują na ptaki, gryzonie. Potrafią tryskać cuchnącą wydzieliną, dlatego raczej unikają ich lisy i psy. Tchórz nie podlega ochronie prawnej, jest gatunkiem łownym. Udomowioną formą tchórza jest fretka o całkowicie białym futrze. W Puszczy Białowieskiej bytują nad ciekami wodnymi: Orłówką, Łutownią i Hwoźną. Zimą są na tyle bezwzględne, że potrafią wykopywać z mułu hibernujące żaby. Potrafią również zakradać się do ludzkich siedzib, by trzebić ptactwo domowe.

Jenot

Pierwszego jenota w Puszczy Białowieskiej zanotowano w 1955 r. Dziś występuje on na terenie całego kraju. Jego długość ciała dochodzi do 70 cm. Jenot jest przedstawicielem rodziny psowatych. Jest drapieżnikiem, ale dużą część jego pożywienia stanowią też rośliny. Poluje głównie nocą. Głównymi ofiarami jego polowań są drobne gryzonie oraz jaja i pisklęta ptaków gniazdujących na ziemi. Nie gardzi także drobniejszą zdobyczą: ślimakami, owadami, skorupiakami i drobnymi kręgowcami. W dzień ukrywa się w norach. Rzadko jednak kopie je sam, przeważnie wykorzystuje nory wykopane przez borsuka lub lisa. Mimo że gatunek wygląda niesamowicie sympatycznie, jak skrzyżowanie psa z szopem praczem, to jednak jest groźny dla ludzi z uwagi na wściekliznę.

Wydra

Zwierzęta z rodziny wydr można spotkać na każdym kontynencie z wyjątkiem Australii i Antarktydy. Wymienia się co najmniej 13 żyjących gatunków tych zwierząt i jeden wymarły. W Polsce mamy wydrę europejską. To gatunek wodno-lądowy, który lepiej czuje się, pływając. Świetnie nurkuje. Wystraszona potrafi zniknąć pod wodą na cztery minuty i w tym czasie przepłynąć około 400 m. Jej futro jest wręcz stworzone do wody. Skóra wydry jest pokryta bujnym owłosieniem (niektóre gatunki mają nawet 155 tys. włosków na centymetr kwadratowy), które stanowi doskonałą izolację. Zwykle bowiem tego ssaka można spotkać właśnie nad rzeką i jeziorami (rzadziej nad morzem), słowem tam, gdzie są ryby. To one stanowią podstawę jego diety. Stanowią przeciętnie od 50 do 90 proc. pożywienia. Wydra jednak nie wybrzydza. Przyciśnięta głodem może zjeść raki, małże i chrząszcze wodne, a nawet drobne ssaki i ptaki. Jak niemal każdy przedstawiciel rodziny łasicowatych, tak i wydra ma rozszalały metabolizm. Dość powiedzieć, że musi zjeść na dobę pokarm równy około 25 proc. jej wagi. Biorąc pod uwagę, że waży nawet 10 kg, to jej zapotrzebowanie na mięso jest tylko o połowę mniejsze niż… wilka. Wydra to gatunek, który jeszcze w latach 80. był niemal na granicy wymarcia. Zaczęto ją jednak chronić i zakazano jej zabijania. Od lat 90. jej liczebność rośnie. Obecnie gatunek ten liczy nawet 15 tys. sztuk.

Lis

Przeciętnie dorosłe lisy mają ciało o wysokości 35–50 cm i długości 49–90 cm, sam ogon ma długość około 53–60 cm. Uszy mają 7,7–12,5 cm długości, a kończyny tylne 12–18,5 cm. Waga waha się od 2,2 do10 kg. Lisy mają wybitny słuch. Mówi się, że słyszą odpoczywającego cietrzewia z odległości 600 kroków, latającą wronę z odległości do 0,5 km. Pisk myszy usłyszą z odległości 100 m. Lis to jeden z nielicznych gatunków dzikich zwierząt, który morduje, mimo że nie jest w stanie zjeść wszystkich ofiar. Dlatego lis w kurniku to duże niebezpieczeństwo. Zjawisko to jest tłumaczone morderczym szałem. Ruchy lisa są szybkie i zwinne, w kłusie porusza się z prędkością 6–8 km/h, w pogoni lub ucieczce z szybkością nawet 45–50 km/h. Świetnie skacze (nawet do 5 m) i doskonale pływa. Często jest podejrzewany o czary. W Japonii wierzono, że każdy lis jest w stanie przemieniać się w człowieka. Co ciekawe, zwierzęta te nie są tam jednak symbolem oszustwa, lecz opieki nad ludźmi. Społecznością, która wyjątkowo ceni lisy, są Cyganie. Grupa ta podziwia rudzielca za jego niezawodny instynkt, który ratuje go w trudnych sytuacjach. W wierzeniach Cyganów sen o lisie zwiastuje zdrowie i pomyślność.

Borsuk

To średniej wielkości zwierzę, którego długość nie przekracza 90 cm. Dzięki krótkim nogom ma nie więcej niż 30 cm wysokości. Może ważyć od 7 do nawet 24 kg. Borsuki na wolności żyją zwykle nie dłużej niż 15 lat. Okres godowy borsuka trwa od lutego do października. Najczęściej do kopulacji dochodzi w sierpniu. Ciąża trwa 7–8 tygodni i po tym okresie rodzi się od 1 do 5 młodych. Narodziny odbywają się w specjalnie przygotowanej norze. Tutaj młode borsuki pozostają przez 8 tygodni. Borsuki większość doby przesypiają. Nie przejmują się też tym, co zjedzą. Potrafią jeść wszystko, co im się nawinie, niezależnie od tego, czy jest to pokarm pochodzenia roślinnego, czy zwierzęcego. Główny posiłek to dżdżownice. To z lenistwa, gdyż dużo czasu borsukom zajmuje… sprzątanie. Borsuk wychodzi żerować wyłącznie po zmroku. Jego oczy są przystosowane do tego, aby widzieć w niewielkiej ilości światła. Jednocześnie zwierzę to ma bardzo dobry słuch i węch. To prawdopodobnie ta druga cecha pozwala mu rozpoznawać świat za pomocą zapachów. Sierść borsuków jest używana do wytwarzania pędzli do golenia. Ponoć właśnie najdroższe na świecie są te z borsuczego futra. Oczywiście dziś produkcję pędzli przejęli Chińczycy, którzy mają u siebie fermy borsuków. Borsucze sadło to, zdaniem znachorów, lekarstwo na wszystko.

Ryś

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w Polsce żyją dziś 434 rysie. Najwięcej na Podkarpaciu – blisko 300. Warto zwrócić uwagę, że zwierzę to nie jest kłopotliwe dla ludzi, a jedynym, trudnym do zaakceptowania skutkiem jego działalności może być spadek liczebności zwierząt parzystokopytnych, głównie saren, które stanowią około 60–70 proc. menu tego kota. Badania w Puszczy Białowieskiej wykazały, że jeden ryś zabija średnio cztery sarny i jednego jelenia miesięcznie (około 66 sztuk ssaków kopytnych rocznie). Szacuje się, że ryś użytkuje powierzchnię ok. 130 km2 (samica) i 250 km2 (samiec). Na takim obszarze trudno go spotkać, co sprawia, że jest to jedno z najbardziej dyskretnych zwierząt. Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że ryś nie jest zbyt mobilny. W ciągu jednej nocy pokonuje średnio od 7 do 20 km. To niewiele. Podobnie jak wszystkie kotowate, i on większość dnia po prostu przesypia. Przeciętnie jest aktywny ok. 6,5 godziny na dobę. W Puszczy Białowieskiej ryś jest rzadki i jednocześnie, mimo ochrony, ma się wyjątkowo słabo.

Wilk

To najwięksi przedstawiciele rodziny psowatych. Samce wilków (basiory) są większe od samic (wadery) o 20–25 proc. Długość ciała dorosłego wilka wynosi przeciętnie 100–130 cm, nie licząc ogona. Wilki mają wyjątkowy zmysł węchu, złożony z około 200 mln komórek zapachowych (węch człowieka składa się z około 5 mln analogicznych receptorów). Dzięki temu mogą polować i komunikować się ze sobą. Siła szczęki wilka wystarcza, by zmiażdżyć kości zaledwie kilkoma kęsami. Nacisk szczęki może osiągać 105 kg na centymetr kwadratowy. Wilki nieustannie przemieszczają się po swoim terytorium. Z łatwością pokonują 40–50 km dziennie. Mogą przez kilka godzin utrzymywać tempo marszu na poziomie 9 km/h, a momentami przyspieszyć do 50 km/h. Wilki komunikują się przez zapachy i wycie. Zwierzęta wyją do siebie nawzajem i do innych watah. Co ciekawe, naukowcy dawno zdementowali popularny przesąd, że wilki najczęściej wyją w czasie pełni księżyca. Stado wilków (wataha) składa się przeciętnie z 6–8 osobników. Mówi się, że wilk musi zjeść dziennie 2–5 kg mięsa. Żywi się drobnymi zwierzętami, a polując w stadzie – większymi ssakami kopytnymi. Najczęściej są to jelenie, rzadziej sarny, dziki, łosie, a nawet słabe żubry.

Niedźwiedź brunatny

To gatunek bardzo rzadki w Puszczy Białowieskiej, ale jednak sporadycznie się w niej pokazujący. Niedźwiedź to 350 kg mięśni. Jeśli puści się w pościg za człowiekiem, to ścigany nie ma najmniejszych szans. Niedźwiedź bez trudu rozpędza się bowiem do 50 km/h. Oznacza to, że na setkę wygrałby nawet z najszybszym człowiekiem świata Usainem Boltem, który może rozpędzić się jedynie do 44,7 km/h. Dalej: misiowego uderzenia łapą nie wytrzyma nawet największy bokser. Niedźwiedź jest w stanie jednym ciosem złamać kręgosłup żubrowi. Siła nacisku jego szczęk to 440 kg/cm2. Gdy jeszcze dodamy do tego 8-centymetrowe pazury, to widać, że statystyczny niedźwiedź jest dużo groźniejszy, niż na to wygląda. W Polsce ich populację szacuje się na 200 sztuk. Głównie jednak można je spotkać w Tatrach i w Bieszczadach, gdzie szczególnie trzeba zachować czujność i warto pamiętać, by nie zaskoczyć niedźwiedzia.

Niniejszy materiał został opublikowany dzięki dofinansowaniu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Za jego treść odpowiada wyłącznie Fundacja Niezależne Media.

Kup subskrypcję, aby mieć dostęp do wszystkich tekstów gpcodziennie.pl

Masz już subskrypcję? Zaloguj się

* Interesuje Cię pakiet wielu subskrypcji? Napisz do nas redakcja@gpcodziennie.pl

W tym numerze