Zerwana więź z Rzecząpospolitą

Ukraińcy, czyli dawniejsi Rusini, zwani w naszej literaturze Kozakami, budzili w Polsce żywe uczucia, często sprzeczne. Od współczucia, przez irytację, strach, do respektu i fascynacji. Choć Sienkiewicz pisał w „Trylogii” o Kozakach z mieszaniną podziwu i krytyki, nie sposób nie zauważyć, że postać Bohuna jest ciekawsza, bogatsza, bardziej realistyczna niż dość czytankowa, jednowymiarowa postać Jana Skrzetuskiego. I to rycerskie cechy Kozaków, którzy wryli się w pamięć naszych przodków, odnajdujemy dziś w mężnych obrońcach Ukrainy.

Żeby zrozumieć istotę dramatu mieszkańców „ziem ukrainnych Rzeczypospolitej”, jak mawiali historycy, warto sięgnąć do Adama Mickiewicza. W wykładach paryskich, omawiając „sprawę ludu” w I Rzeczypospolitej – o doniosłym, jak zapewnia, „obliczu