Współczesny szamanizm

U starożytnych Greków i Rzymian sztuka jako dziedzina autonomiczna nie potrzebowała tłumaczeń. Powstawały jednakże rozprawy o sztuce i jej społecznych aspektach. Wszak od starożytności istniała estetyka, a w średniowieczu teologowie starali wytłumaczyć jakoś nam i sobie fenomen sztuki. Kiedyś było to koniecznością z powodu powszechnego analfabetyzmu. Dawniej zajmowali się tym literaci i historycy sztuki. Od początku wieku XX, od czasu wielu „-izmów” pojawili się zawodowi tłumacze sztuki, i te lata można nazwać początkiem współczesnego szamaństwa. Mecenasem stał się masowy odbiorca, a w sztuce nastąpiły rządy marszandów. Mecenas potrzebował tłumacza, a został nim najpierw krytyk sztuki, potem teoretyk, następnie tzw. kurator. Posttotalitarny postmodernizm Po II wojnie światowej pierwsze