Szkoła to ekosystem – jak zapewnić skuteczność edukacji włączającej?

Edukacja włączająca to podejście zapewniające każdemu uczniowi odpowiednie do jego możliwości i potrzeb warunki rozwoju. Jej celem jest kształtowanie kompetencji, które umożliwią wszystkim osobom uczącym się osiągnięcie dobrostanu i zapewnią włączanie w życie społeczne. Jak jednak zadbać o jej skuteczność? Najwłaściwszym kierunkiem w edukacji włączającej jest traktowanie szkoły jako ekosystemu, w który zaangażowane jest wiele innych podmiotów - takich jak rodzice czy instytucje z innych sektorów, np. ochrony zdrowia, opieki społecznej czy rynku pracy.

Czym jest edukacja włączająca?

Edukacja włączająca to, najogólniej mówiąc, sposób podejścia do kształcenia i wychowania, który ma na celu zwiększać szanse na dobrą i pełną edukację wszystkich uczących się dzieci. To zapewnienie im odpowiednich warunków do rozwoju, a w konsekwencji łatwość odnalezienia się w społeczeństwie w przyszłości.

Kluczowym przesłaniem edukacji włączającej jest stworzenie przestrzeni, która zapewni aktywne uczestnictwo każdego dziecka w procesie uczenia się. Chodzi zarówno o zdobywanie nowych informacji i umiejętności, ale też rozwijanie kompetencji kluczowych, w tym kompetencji emocjonalno-społecznych (czyli na przykład skuteczne komunikowanie się, empatia, szacunek dla odmienności innych osób, radzenie sobie w sytuacjach trudnych i rozwiązywanie konfliktów).

Edukacja włączająca podkreśla podmiotowość uczniów i ich różnorodność. Rozwija u uczniów postawę tolerancji, kreatywność, innowacyjność, elastyczność w myśleniu, komunikatywność oraz empatię. Edukacja włączająca wspiera samodzielność i zapewnia dostosowanie tempa nauki oraz metod pracy do zasobów i możliwości każdego dziecka. Główną przestrzenią wspierania rozwoju uczniów jest klasa, grupa rówieśnicza.

Synergia działań różnych podmiotów

Aby edukacja włączająca była podejściem skutecznym, trzeba stosować w niej synergię działań różnych podmiotów wspierających szkołę: jednostek działających na poziomie krajowym (resortów, centralnej placówki doskonalenia nauczycieli), samorządów, poradni i placówek systemu oświatowego, podmiotów działających w sektorach ochrony zdrowia i opieki społecznej, uczelni, organizacji pozarządowych, przedsiębiorców oraz rodziców.

Szkoła w modelu edukacji włączającej to przestrzeń wspólnych celów i zintegrowanych działań. Jest centrum ekosystemu, czyli uwarunkowań społecznych i organizacyjnych. Efekt wspólnych działań jest o wiele
bardziej wartościowy niż suma pojedynczych inicjatyw i zaangażowania pojedynczych podmiotów.

Synergia ta zaczyna się od partnerstwa rodzice - szkoła. Jest ono oparte na wzajemnym zaufaniu i wspólnym definiowaniu celów rozwojowych dzieci i uczniów oraz działań prowadzących do ich realizacji. Rodzic jest w pełni zaangażowany w proces wspierania postępów edukacyjnych swojego dziecka dzięki zrozumieniu własnej roli w tym procesie. To ważne, ponieważ w edukacji włączającej każdy uczestnik procesu kształcenia wie, po co podejmowana jest konkretna aktywność i do jakich efektów ma prowadzić.

Szkoła już obecnie może również liczyć na wsparcie instytucji zewnętrznych, takich jak poradnie psychologiczno-pedagogiczne, placówki doskonalenia nauczycieli i biblioteki pedagogiczne. Poradnie psychologiczno-pedagogiczne wspierają szkoły zarówno na etapie identyfikacji potrzeb uczniów, jak i projektowania działań edukacyjno-specjalistycznych. Dzięki ofercie szkoleniowej placówek doskonalenia nauczyciele mogą rozwijać swoje kompetencje, aby bardziej efektywnie wzmacniać uczestnictwo każdego ucznia w procesie uczenia się.

Nowym rozwiązaniem jest możliwość korzystania z wiedzy oraz doświadczenia nauczycieli szkół i placówek specjalnych, które będą pełnić dodatkową rolę specjalistycznego centrum wspierającego edukację włączającą (SCWEW). Centra te będą doradzały nauczycielom, jakie rozwiązania metodyczne i organizacyjne sprawdzą się w klasie zróżnicowanej pod względem potrzeb uczniów, a także umożliwią wypożyczenie sprzętu specjalistycznego, który pozwoli na pokonywanie trudności w uczeniu się (np. pętli indukcyjnej, powiększalników).

Więcej informacji znajduje się na stronie edukacjawzasiegureki.pl

Działanie jest współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój oraz budżetu państwa.