Polski Nobel, kaspijska nafta i Międzymorze

POLSKA-AZERBEJDŻAN \ Krok ku uzyskaniu przez Polskę pełnego bezpieczeństwa energetycznego

numer 2347 - 07.06.2019Publicystyka

Dość niespodziewana wizyta Andrzeja Dudy w Azerbejdżanie nasuwa pytanie: co takiego ważnego miał tam do roboty prezydent RP na tydzień przed nadzwyczaj istotnym spotkaniem z Donaldem Trumpem? Przyleciał do Baku nowym rządowym Boeingiem noszącym imię Józefa Piłsudskiego, co natychmiast kojarzy się z ideą prometejską Marszałka, w której niepodległy Azerbejdżan odgrywał istotną rolę.

To tu w 1920 r. przybył jego wysłannik Tytus Filipowicz, by podobnie jak z Gruzją podpisać antybolszewicki pakt wojskowo-polityczny. Niestety zastała go tu inwazja Armii Czerwonej, która na 70 lat włączyła Azerbejdżan do Związku Sowieckiego. Jeden z ojców jego pierwszej niepodległości, Mehmed Rasulzade, wiele emigracyjnych lat spędził w Warszawie, gdzie ożenił się z Polką imieniem Wanda i intensywnie działał w ruchu prometejskim.

Witold Zglenicki – pionier nafciarstwa szelfowego

Jednak obecna wizyta prezydenta Dudy nie polegała na wspominaniu dawnych lat, choć jednym z jej ważnych momentów było nadanie ulicy w centrum stolicy imienia polskich architektów. W latach pierwszego kaspijskiego boomu naftowego na przełomie XIX i XX w. wznieśli oni w Baku 300 przepięknych budowli, zarówno dla wzbogaconych na nafcie magnatów, jak i państwowego znaczenia – poczty głównej, giełdy, opery. Jeśli już historia, to z dziedziny najbardziej nas dziś interesującej – energetyki. A w tej sferze polsko-azerbejdżańskie stosunki mają wręcz niezwykły podkład.

Postacią kluczową jest tu Polak – inż. Witold Zglenicki (1850–1904). Po studiach w kuźni polskiego pozytywizmu – Szkole Głównej Warszawskiej – i słynnym petersburskim Instytucie Górnictwa w 1891 r. trafił do Baku, gdzie dokonywał wynalazków i ulepszeń w dziedzinie górnictwa naftowego, doradzał firmom Alfonsa Rotshilda i braci Noblów, ale przeszedł do historii z innego powodu: własnym sumptem wykonał badania geologiczne, które przywiodły go do rewolucyjnej tezy: wbrew dotychczasowym przekonaniom – nie pod lądem stałym, ale pod powierzchnią szelfu Morza Kaspijskiego zalegają najbogatsze złoża ropy naftowej!

Zglenicki nie tylko doświadczalnie wykazał prawdziwość swojego odkrycia, ale i wynalazł sposób na eksploatację ropy spod powierzchni morza – w 1896 r. skonstruował prototyp morskiej platformy wiertniczej, który to sposób jest dziś stosowany na całym świecie jako tzw. offshore. Tępa biurokracja carska zablokowała tę rewolucyjną metodę; wówczas pomysłowy inżynier wykupił działki morskie, zasypywał je i drążył w nich niezwykle wydajne szyby naftowe. Nic dziwnego, że z porad Zglenickiego korzystał sam Alfred Nobel.

Pieniądze z kaspijskiej ropy na polską naukę i szkoły w Baku

Być może to właśnie fundacja Nobla promująca naukę zainspirowała Witolda Zglenickiego – po jego śmierci w 1904 r. okazało się, że zostawił on zapis testamentowy na rzecz nauki polskiej z zysków płynących z ropodajnych działek: tylko w latach 1908–1915 z jego legatu do Kasy Mianowskiego w Warszawie dotarło prawie 1,5 mld rubli! Wdzięczni rodacy zwali go „polskim Noblem”.

Jest jeszcze jeden ważny aspekt dziedzictwa polskiego inżyniera – jego bliska współpraca z miejscowymi specjalistami, otwartość i życzliwość wobec ludności azerskiej. Witold Zglenicki współdziałał np. z wybitnym mecenasem nauki i techniki Hadżim Tagijewem, a w przekonaniu o wspólnych wysokich potrzebach estetycznych i zdolnościach Polaków oraz narodów kaukaskich na forum Bakijskiego Oddziału Imperatorskiego Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego propagował ideę tworzenia na terenach azerskich i polskich szkół rzemieślniczo-artystycznych. Gdy starania te nie uzyskały odzewu, Zglenicki swoim testamentem zadbał sam o ich realizację:

„(



zawartość zablokowana

Autor: Jerzy Lubach


Pozostało 50% treści.

Chcesz przeczytać artykuł do końca? Wyślij SMS i wprowadź kod lub wykup prenumeratę i zaloguj się.

Dostęp do artykułu
wyślij sms o treści GP1 na numer 7155
koszt 1 zł (1,23 zł brutto)
Prenumerata
Mam dostęp
zaloguj się














#DziękujeMyZaOdwagę
reklama