Rosjanie czy Moskale?

Trzeba zacząć od małego ekskursu historycznego – słowa „Rosja”, „Rosjanie” pojawiły się stosunkowo niedawno, wprowadzone przez Piotra I na początku XVIII w., przedtem przez całe stulecia mówiono u nas o Moskwicinach, czyli mieszkańcach Moskowii, bo tak zwano Księstwo Moskiewskie. Gdy z peryferyjnego księstewka przekształciło się w wielkie księstwo, a później imperium, nazwa „Moskwicin”, a częściej „Moskal” nabrała złowrogiego wymiaru, stając się z czasem określeniem pejoratywnym, oznaczającym śmiertelnego i potężnego wroga Rzeczypospolitej, a w końcu jej grabarza. Gdy więc Adam Mickiewicz pisał „Do przyjaciół Moskali”, brzmiało to podówczas prowokacyjnie, a późniejsze ugrzęźnięcie wieszcza w faktycznie prorosyjskiej towiańszczyźnie wywołało ostrą reakcję, najwyrazistszą w wierszu Rajnolda