Jak kontrolować ryzyko w inwestowaniu

Inwestowanie pieniędzy w sposób, który przyniesie nam zadowolenie, wymaga sporej wiedzy, ostrożności i odpowiedzialności. Jednym z głównych źródeł ryzyka związanego z inwestowaniem jest niedostateczna wiedza i pośpiech. Aby odnieść sukces warto przestrzegać kilku podstawowych, sprawdzonych zasad stosowanych od lat w świecie finansów.

Nie wkładaj wszystkich jajek do jednego koszyka” – ta reguła była wielokrotnie przypominana w Polsce w przeszłości – na przykład przy okazji akcji edukacyjnych dotyczących inwestowania w akcje prywatyzowanych firm wprowadzanych na Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie w latach 90. ubiegłego wieku. Miała ona uświadomić ryzyko, jakie wiąże się ze stawianiem wszystkiego na jedną kartę. Dywersyfikacja inwestycji, bo o niej w tym wypadku mowa, ma na celu zminimalizowanie ryzyka inwestycyjnego, poprzez rozdzielenie go na inwestycję w kilka odrębnych aktywów. Chodzi tutaj zabezpieczenie się przed całkowitą utratą zainwestowanego kapitału, gdyby z jakiś nieprzewidzianych przyczyn doszło np. do bankructwa firmy, w którą zainwestowaliśmy, lub raptownego spadku kursu (deprecjacji) waluty, w której trzymamy oszczędności. Zainwestowanie oszczędności nie w jedno aktywo, ale kilka może uchronić nas przed możliwymi stratami. Rozłożenie ryzyka na kilka rodzajów aktywów jest nazywane dywersyfikacją.

Jednak ta zasada ma dużo szersze zastosowanie i dotyczy wielu przypadków, w których koncentrowanie inwestowanych oszczędności w jednym miejscu może okazać się działaniem ryzykownym i przynieść straty zamiast spodziewanego zysku. To także np. powierzanie jednej instytucji finansowej wszystkich swoich oszczędności lub kupowanie polis ubezpieczeniowych w jednej firmie. Znany amerykański miliarder i inwestor giełdowy, Warren Buffet, sformułował podobną zasadę postępowania w zdaniu „nie sprawdzaj głębokości rzeki obiema nogami”.

Czy chcesz zaryzykować

Inwestując swoje oszczędności zawsze oczekujemy zysku. Jednak są takie rodzaje inwestycji, gdzie jest on nieprzewidywalny. Dlatego należy najpierw odpowiedzieć sobie na pytanie, czy chcemy podjąć ryzyko i jak duże może ono być.

Ryzyko związane z inwestowaniem powstaje wtedy, gdy możemy zarówno osiągnąć zysk większy lub mniejszy od wstępnie zakładanego, nie osiągnąć zysku, jak również stracić zainwestowane pieniądze. Wartość każdej inwestycji może bowiem rosnąć lub spadać. Ta druga ewentualność grozi nam utratą części, a w radykalnych przypadkach nawet całości zainwestowanych środków. Wprawdzie takie ryzyko nie dotyczy wielu przypadków, jak na przykład jednej z najbardziej bezpiecznych form inwestowania – w obligacje skarbowe. Jednak w przypadku inwestowania pieniędzy w akcje spółek giełdowych, ryzyko strat znacznie się zwiększa.

Ograniczanie ryzyka w inwestowaniu

Inwestowanie pieniędzy w sposób, który przyniesie nam zadowolenie, wymaga sporej wiedzy, ostrożności i odpowiedzialności. Warto przestrzegać kilku sprawdzonych zasad stosowanych od lat w świecie finansów.

Gdy już ustalimy, ile pieniędzy i na jak długo zamierzamy zainwestować dla pomnożenia kapitału, nadchodzi moment wyboru sposobu postępowania. Zależnie od tego, czy wybierzemy inwestycje w obligacje, akcje, czy np. inwestycje na rynku nieruchomości, trzeba zadbać o swoje bezpieczeństwo finansowe.

Jak inwestować najkorzystniej

Niestety, odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Co roku w rozmaitych podsumowaniach analityków rynkowych są skrupulatnie obliczane prognozy dotyczące wzrostu wartości inwestycji w różne aktywa, jednak ich wadą jest to, że opierają się na danych historycznych. Na takiej podstawie nie można przewidzieć, co przyniesie zysk w roku bieżącym, a już tym bardziej kilka lat naprzód.

Istnieją zwolennicy inwestowania oszczędności na przykład w złoto, jednak analiza wykresu cen tego kruszcu w ostatnich dziesięciu latach pokazuje, że była to inwestycja dla osób o mocnych nerwach. Zakup jednej uncji złota za ok. 1100 dolarów amerykańskich (USD) w listopadzie 2009 r. mógł cieszyć inwestora tylko przez następne dwa lata. Po dynamicznym wzroście notowań tego kruszcu, aż do poziomu 1850 USD za uncję na początku września 2011 r., cena złota spadła do niecałych 1300 USD w lipcu 2013 r. Przez kolejne sześć lat cena złota spadała aż do poziomu 1050 USD za uncję i do dziś nie przekroczyła jeszcze rekordowego poziomu sprzed siedmiu lat, zatrzymując się na poziomie prawie 1600 USD we wrześniu bieżącego roku. Małym pocieszeniem może być to, że na równie drogocennym metalu, którym jest platyna, można było w analogicznym okresie stracić zamiast zyskać – i to ponad 30 proc. z około 1400 dolarów zainwestowanych w uncję pod koniec listopada 2009 r.

Jak wynika z podanych przykładów, sam zakup metalu szlachetnego nie oznacza, że zawsze będziemy notować zyski. W warunkach dobrej koniunktury rynkowej istnieję możliwość zarobienia na wzroście ceny, m.in. metali szlachetnych, ale trzeba wiedzieć, które aktywa i dla kogo mogą być cenne w najbliższych okresach oraz uważnie śledzić sytuację na rynku. Wówczas można na czas zareagować i na przykład pozbyć się inwestycji, która zaczyna przynosić straty, poprzez sprzedaż danego aktywa.

Inwestowanie pieniędzy w sposób, który przyniesie nam zadowolenie, wymaga sporej wiedzy, ostrożności i odpowiedzialności. Warto w tej sprawie przestrzegać kilku sprawdzonych zasad, stosowanych od lat w świecie finansów.

Nie inwestować pożyczonych

Może to wydawać się zbyt proste, ale najlepszym sposobem ograniczenia strat jest zmniejszanie wielkości kapitału przeznaczonego na inwestycje, ponieważ każda inwestycja wiąże się z ryzykiem. Ponadto nie należy inwestować pieniędzy nie swoich, czyli pochodzących z pożyczek lub kredytów. Narażamy się wówczas na większe ryzyko związane głównie z  bieżącą obsługą zadłużenia.

Najniższym poziomem ryzyka charakteryzują się inwestycje w bony i obligacje skarbowe, czyli papiery wartościowe emitowane przez Skarb Państwa. Z uwagi na wiarygodność i posiadane zabezpieczenie emitującego dane papiery wartościowe uznaje się, że obligacje skarbowe są bezpieczniejsze od obligacji komunalnych (municypalnych), a te z kolei są bezpieczniejsze od obligacji emitowanych przez przedsiębiorstwa (korporacyjnych). 

Tu ryzykujemy najmniej

Obligacje skarbowe to prosta, bezpieczna i relatywnie zyskowna forma inwestowania pieniędzy w papiery wartościowe. Obecnie na rynku pierwotnym w stałej ofercie jest oferowanych pięć rodzajów detalicznych obligacji Skarbu Państwa:

  • trzymiesięczne oszczędnościowe obligacje skarbowe o oprocentowaniu stałym;
  • dwuletnie oszczędnościowe obligacje skarbowe o oprocentowaniu stałym;
  • trzyletnie obligacje skarbowe o zmiennej stopie procentowej;
  • czteroletnie indeksowane oszczędnościowe obligacje skarbowe;
  • emerytalne dziesięcioletnie oszczędnościowe obligacje skarbowe, o oprocentowaniu zmiennym;
  • obligacje skarbowe dla uczestników Programu 500+: sześcioletnie rodzinne oszczędnościowe obligacje skarbowe i dwunastoletnie rodzinne oszczędnościowe obligacje skarbowe o oprocentowaniu zmiennym.

Sprzedaż i obsługa obligacji skarbowych jest prowadzona w placówkach PKO Banku Polskiego (PKO BP) i punktach Biura Maklerskiego PKO BP. Zakupu można dokonać też za pośrednictwem strony internetowej lub specjalnej infolinii telefonicznej. Czas wypłaty odsetek jest różny dla poszczególnych obligacji. W przypadku papierów trzymiesięcznych odsetki są wypłacane po trzech miesiącach od dnia zakupu. Dla obligacji dwuletnich przyjęto zasadę, że odsetki są kapitalizowane po pierwszym roku i wypłacane po 2 latach od dnia zakupu. W przypadku trzyletnich i czteroletnich odsetki są wypłacane co pół roku, zaś dla dziesięcioletnich są kapitalizowane po każdym rocznym okresie odsetkowym i wypłacane po 10 latach od dnia zakupu.

Każda nowa pula obligacji jest sprzedawana co miesiąc. Cena zakupu jest stała i każdego dnia sprzedaży wynosi tyle, ile nominał, czyli 100 zł. W razie konieczności wcześniejszego zakończenia inwestowania można wycofać się z inwestycji poprzez wykup dowolnej liczby obligacji. Wycofania zainwestowanych środków dokonuje się składając tzw. dyspozycję przedterminowego wykupu. Pieniądze można wycofać po upływie siedmiu dni od dnia zakupu obligacji i nie później niż jeden miesiąc przed dniem ich wykupu. W przypadku skorzystania z tej możliwości wartość należnych odsetek zostanie jednak pomniejszona o opłatę, której wysokość jest określona w liście emisyjnym danej obligacji. Od kwietnia 2015 r. wynosi ona 70 gr za każdą sztukę obligacji 2-letniej, 3-letniej i 4-letniej oraz 2 zł za każdą obligację 10-letnią. Opłacie nie podlega jedynie przedterminowy wykup  obligacji trzymiesięcznych, ale odsetki nie są wówczas naliczane.

Ryzyko w nieruchomościach

Jeżeli posiadamy większą ilość pieniędzy i jesteśmy gotowi podjąć większe ryzyko, możemy zdecydować się na inwestycję na rynku nieruchomości. Wówczas trzeba zwrócić uwagę na kilka kwestii. Po pierwsze nieruchomości, nawet te w najatrakcyjniejszej lokalizacji, nie jest łatwo sprzedać w dowolnej chwili. Oprócz sformalizowanej procedury potrzebny jest czas, żeby znaleźć kontrahenta. Bywają wprawdzie przypadki, że niewielki lokal w dobrym miejscu, np. w centrum dużego miasta, można sprzedać w ciągu kilku godzin. To jednak wyjątki potwierdzające regułę, że nieruchomości to nie jest segment rynku pozwalający na błyskawiczne transakcje. Jeśli zatem kogoś interesuje możliwość szybkiego wycofania zainwestowanych środków, rynek nieruchomości nie będzie najlepszych miejscem do inwestycji.

Inwestowanie w nieruchomości wymaga zdobycia wiedzy szerszej niż ta, która jest niezbędna np. przy wyborze rodzaju obligacji, w które zainwestujemy. Kupując mieszkanie z myślą o inwestycji kapitału i zarabianiu na wynajmie, należy znać rynek oraz tendencje panujące na nim. Takiej wiedzy dostarczają np. kwartalne „Informacje o cenach mieszkań i sytuacji na rynku nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych w Polsce”, publikowane przez Narodowy Bank Polski. Z najnowszego raportu wynika, że w II kwartale 2019 r. inwestycja w mieszkania nadal była opłacalna w krótkim okresie.

Oprócz wiedzy o uwarunkowaniach na rynku nieruchomości inwestor musi umieć się poruszać w kwestiach przepisów – m.in. hipotecznych i podatkowych związanych z nieruchomościami. Powinien w szczególności wiedzieć, jak wygląda właściwa umowa zakupu nieruchomości, czy najmu, aby zabezpieczyć swoje interesy. Inwestycji w nieruchomości można dokonywać z pomocą ekspertów, np. prawników, rzeczoznawców, pośredników w obrocie nieruchomości itd. Jednak oznacza to koszty, wpływające negatywnie na opłacalność całego procesu.

Zdobywaj wiedzę i doświadczenie

Jeśli mamy wolne środki finansowe i chcemy je bezpiecznie inwestować, to powinniśmy wybierać niezbyt wysoko oprocentowane, ale bezpieczne obligacje lub bony skarbowe.

Inwestowanie pieniędzy w sposób, który przyniesie nam zadowolenie, wymaga sporej wiedzy, ostrożności i odpowiedzialności. Warto w tej sprawie przestrzegać kilku sprawdzonych zasad, stosowanych od lat w świecie finansów.

Związek ryzyka i możliwego zysku

Jeśli mamy wolne środki finansowe i chcemy je bezpiecznie inwestować, to powinniśmy wybierać niezbyt wysoko oprocentowane, ale bezpieczne obligacje lub bony skarbowe. Bardziej ryzykowne są inwestycje w jednostki funduszy inwestycyjnych, samodzielne zakupy akcji, inwestycje w nieruchomości, czy też dzieła sztuki. Niezależnie od przedmiotu inwestycji trzeba mieć świadomość, że im bardziej niestandardowy jest przedmiot naszej inwestycji (np. sztuka), tym dłuższe może być nasze oczekiwanie na zysk. Wybierając zaś produkt zupełnie na rynku nowy i nieznany, inwestycja z równym prawdopodobieństwem może zakończyć się sukcesem, jak i kompletną porażką, czyli utratą części lub nawet całości zainwestowanego kapitału. Dlatego tak ważne jest, aby rozumieć, na czym polega nasza inwestycja i jakie jest związane z nią ryzyko. Przedmioty inwestycji należy także dobierać zgodnie z naszą strategią inwestycyjną, czyli planem, w jaki sposób i przez jaki okres czasu chcemy inwestować.

Przed zainwestowaniem oszczędności warto również zastanowić się, kiedy znów będziemy potrzebować gotówki. W co innego bowiem inwestuje się pieniądze niezbędne już za kilka miesięcy, a inaczej środki, z których chcemy korzystać za kilka lub kilkanaście lat, bo  przeznaczone są na przykład studia, małych obecnie, dzieci lub na dodatkowe środki do wykorzystania po przejściu emeryturę. Warto też sprawdzić, jakie są nasze predyspozycje psychologiczne. W celu zapobiegania nierozważnym inwestycjom dokonywanym przez osoby prywatne została z początkiem stycznia 2018 r. wprowadzona w krajach Unii Europejskiej dyrektywa MIFID II. Zobowiązuje ona wszelkie instytucje finansowe świadczące usługi w krajach Europejskiego Obszaru Gospodarczego, w tym w Polsce, do wykonywania tzw. testu odpowiedniości. Ma on sprawdzać poziom wiedzy, doświadczenia klienta na rynku finansowym, a także sprawdzenie poziomu jego tolerancji na ryzyko. W zależności od uzyskanych wyników określany jest tzw. profil inwestycyjny klienta i rekomendowane są mu produkty finansowe, w tym inwestycyjne, zgodne z uzyskanym profilem. Jeżeli na podstawie otrzymanych informacji okaże się, że dana usługa lub produkt finansowy jest nieodpowiedni dla klienta z uwagi na poziom jego wiedzy i doświadczenia, wówczas pracownik instytucji finansowej ma obowiązek ostrzeżenia przed ryzykiem.

Fundusze inwestycyjne

Ci, którzy nie czują się na siłach, aby inwestować samodzielnie, mogą skorzystać z pośrednictwa specjalistów i zdecydować się na zakup jednostek funduszy inwestycyjnych. Kupując jednostki funduszy inwestycyjnych, powierzamy środki specjalistom, którzy nimi zarządzają.

Fundusze inwestycyjne dzieli się na kilka typów. Istnieją na przykład fundusze akcyjne, które skupiają się na inwestycjach w akcje. Mogą przynieść atrakcyjne zyski, ale w razie niekorzystnej koniunktury na rynkach – również poważne straty. Inwestycję w tego typu fundusze powinny rozważać tylko osoby akceptujące wysokie ryzyko spadku wartości ceny aktywa będącego przedmiotem inwestycji.

Istnieją też fundusze mieszane, do których zalicza się fundusze zrównoważone oraz stabilnego wzrostu. W ich portfelach znajduje się zazwyczaj od 20 do 80 proc. akcji oraz m.in. obligacje i inne papiery dłużne. Z uwagi na obecność akcji fundusze te mogą przynieść wysokie zyski, ale również istotne straty. Najbezpieczniejsze są fundusze dłużne, które inwestują głównie w obligacje Skarbu Państwa oraz obligacje komunalne i korporacyjne. Produkty tego rodzaju są polecane osobom, które akceptują jedynie umiarkowane ryzyko oraz zyski niewiele wyższe niż w przypadku lokat bankowych. Podobnie niewielkie ryzyko ale też i skromne zyski zapewniają fundusze rynku pieniężnego, inwestujące w bezpieczne i płynne, czyli z terminem wykupu mniejszym niż rok, instrumenty finansowe dostępne na rynku instytucjonalnym, tj. m.in. bony skarbowe, bony pieniężne, krótkoterminowe papiery dłużne przedsiębiorstw oraz pożyczki i depozyty na międzybankowym rynku pieniężnym o różnym terminie zapadalności.

Przygotowując się do inwestycji w fundusze inwestycyjne, należy m.in. sprawdzić ich wcześniej osiągane stopy zwrotu. Warto jednak pamiętać, że nawet jeśli dany fundusz przynosił kiedyś ogromne zyski, to nie ma żadnej gwarancji, że zdoła powtórzyć tak dobre wyniki. Ponadto w przypadku funduszy inwestujących także w zagraniczne akcje lub obligacje inwestor jest narażony na ryzyko kursowe, które w przypadku wzrostu wartości złotego może spowodować zmniejszenie zysku z danej inwestycji.

Akcje dla początkujących i leniwych

W poprzedniej części wspomnieliśmy, że najbezpieczniejsze są inwestycje w obligacje skarbowe, które można kupić m.in. Punktach Obsługi Klientów Domu Maklerskiego PKO Banku Polskiego, posiadając konto w biurze maklerskim. Posiadając takie konto można również inwestować w mniej bezpieczne obligacje komunalne lub obligacje korporacyjne. Kuszą one wyższym oprocentowaniem rocznym niż papiery skarbowe, jednak ryzyko z nimi związane jest wyższe.

Kolejną z możliwości osiągnięcia potencjalnie wysokich zysków, chociaż przy znaczącym ryzyku straty, są zakupy akcji firm notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Około pół tysiąca przedsiębiorstw notowanych na tej giełdzie emituje akcje, aby pozyskać środki na rozwój. W zamian dzielą się z akcjonariuszami wypracowanymi zyskami. Robią to pod postacią dywidendy lub organizując skup akcji własnych po cenie wyższej od średniego kursu z ostatniego półrocza. 

Inwestowanie w akcje wymaga znaczącej wiedzy o działaniu rynków finansowych i umiejętności opracowania strategii inwestycyjnej. Warto pamiętać, że inwestowanie na giełdzie wiąże się z istotnym ryzykiem utraty zainwestowanego kapitału, np. w przypadku, gdy dojdzie do powszechnego i dużego spadku notowań akcji, albo też gdy wyniki finansowe danego podmiotu pogorszą się lub spółka giełdowa ogłosi upadłość.

Forex

Jedną z najbardziej ryzykownych form inwestycji jest inwestowanie na rynku Forex, czyli rynku walutowym, na którym sprzedaje się i kupuje waluty różnych krajów. Takie postępowanie wiąże się jednak z największym ryzykiem, wynikającym głównie z wysokiej zmienności wyceny kurów walut. Z raportu „Ochrona praw nieprofesjonalnych uczestników rynku walutowego”, wydanego przez Najwyższa Izbę Kontroli  w marcu 2017 r. wynika, że ok. 80 proc. aktywnych uczestników rynku walutowego Forex w latach 2012–2015 poniosło na nim straty.

Przeczytaj pozostałe artykuły

Kup subskrypcję, aby mieć dostęp do wszystkich tekstów gpcodziennie.pl

Masz już subskrypcję? Zaloguj się

* Interesuje Cię pakiet wielu subskrypcji? Napisz do nas redakcja@gpcodziennie.pl

W tym numerze