Przybywa zatrudnionych na czarno i na śmieciówkach

PRACA \ Stale rośnie zatrudnienie na podstawie umów cywilnoprawnych zamiast na etatach. Budżet państwa traci na tym ponad miliard złotych rocznie. Na 6 mld zł szacowane są natomiast straty budżetu wynikające z zatrudniania na czarno, czyli bez oficjalnych umów – wynika z danych Państwowej Inspekcji Pracy. Na posiedzeniu Rady Ochrony Pracy zaprezentowano raporty Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Państwowej Inspekcji Pracy o skali zatrudnienia na umowach cywilnoprawnych i w szarej strefie. PIP przypomniała, że według szacunków Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową ok. 19,2 proc. polskiego PKB generowane jest w szarej strefie. Inspekcja realizuje rocznie ok. 90 tys. kontroli wobec ok. 70 tys. pracodawców i innych podmiotów zatrudniających pracowników. Szacując skutki finansowe dla budżetu państwa, wynikające z pracy w szarej strefie, przyjęto dane z kontroli prowadzonych w 2015 r. Inspektorzy zweryfikowali wówczas legalność zatrudnienia 146,5 tys. osób. Nielegalne zatrudnienie stwierdzono w ponad 3,6 tys. wypadków. Dotyczyło to osób świadczących pracę w obecności inspektora, ale nieposiadających umowy w formie pisemnej lub niezgłoszonych do ubezpieczenia społecznego. Takie naruszenia dotyczyły 2,5 proc. osób objętych kontrolą. Według GUS-u w I kwartale 2015 r. liczba pracowników najemnych wynosiła 12,5 mln osób. Przyjmując, że stwierdzone przez PIP nieprawidłowości są reprezentatywne dla wszystkich przedsiębiorstw w Polsce, liczbę osób nielegalnie zatrudnionych można szacować na 310 tys. Jednak Inspekcja uważa, że ich liczbę należy zwiększyć o 290 tys. osób. Takie bowiem są wnioski z analizy wypadków, gdy pracownicy dopiero po zaprzestaniu pracy lub niedotrzymaniu przez pracodawcę obietnicy zawarcia umowy poskarżyli się PIP. Jeśli miesięcznie liczba nielegalnie świadczących pracę wynosi 600 tys. osób i otrzymywały one minimalne wynagrodzenie za pracę – w 2015 r. wynosiło ono 1750 zł – to straty dla budżetu państwa tylko z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP wynoszą ponad 440 mln zł. W skali roku oznacza to straty rzędu 5,3 mld zł. Jednocześnie niedobory z powodu braku zaliczek na podatek dochodowy wynoszą co najmniej 840 mln zł. Łączna szacunkowa suma strat w 2015 r. stanowiła nie mniej niż 6,1 mld zł. PIP oceniła, że 125 tys. osób, mimo podjęcia zatrudnienia, nadal pozostaje w rejestrze bezrobotnych. Wówczas powiatowe urzędy pracy są zobowiązane do opłacania za bezrobotnych i zgłoszonych przez nich członków rodzin składek na ubezpieczenie zdrowotne. W 2015 r. u ponad 2 tys. przedsiębiorców wykryto zastępowanie umów o pracę umowami cywilnoprawnymi w odniesieniu do 12 tys. zatrudnionych. Porównanie tych danych z wynikami kontroli z lat poprzednich wskazuje na tendencję wzrostową. Jeszcze w 2010 r. umów cywilnoprawnych zarejestrowano 500 tys., w roku 2014 było ich 1,35 mln, szacunki za rok 2015 zaś to 1,5 mln takich kontraktów.