Miłosierdzie i diaboliada

Michaił Bułgakow w 1923 r. napisał „Diaboliadę”. Można tę nowelę uznać za pierwszy szkic do dzieła jego życia, albowiem i tu, i tam głównym wątkiem jest wmieszanie się w sowiecką rzeczywistość złej siły. Choć sam autor pesymistycznie oceniał szanse na publikację, to pierwsze podejście do tematu zła ukazało się drukiem w ostatnim roku życia Lenina (1924 r.), gdyż wówczas jeszcze bolszewicy nie ukrywali swych demonicznych fascynacji, publicznie rozważając stawianie pomników takim swoim patronom, jak Lucyfer, Kain czy Judasz.

Na wydanie drukiem „Mistrza i Małgorzaty” nie pozwolił jednak niedoszły absolwent seminarium duchownego Stalin, bo jak większości prostodusznych czytelników wydawało mu się, że diabeł Woland swymi sztuczkami ośmiesza ustrój