Obawy i nadzieje polskich patriotów

„Nie wiem, czy będzie jeszcze kiedy jaka Polska, ale tego jestem pewien, że nie będzie już Polaków” – takie słowa miał wypowiedzieć car Mikołaj I Romanow po upadku powstania listopadowego.  Nie bez powodu przytacza te słowa Sławomir Węgrzynowicz na kartach książki „Patrioci i zdrajcy. Społeczeństwo Królestwa Polskiego wobec mikołajowskiej polityki Rosji w latach 1846–1856”. Po każdej insurekcyjnej klęsce pojawiały się wciąż od nowa te same pytania: co wyznacza granice polskiego patriotyzmu? Co jest zdradą? Słowa rosyjskiego cara mają jednak znacznie głębszy sens. „Nie będzie już Polaków” – ale może być „jakaś Polska”, czyli twór geopolityczny noszący tego typu miano, podporządkowany interesom obcych dworów. Tego rodzaju wizja jak dotąd w pełni się