Rozerwać błędne koło

Genialny Jacek Malczewski mówił o sobie: „Gdybym nie był Polakiem, nie byłbym artystą”, a swoim uczniom powtarzał: „Malujcie tak, by Polska zmartwychwstała!”. Wtedy bowiem Polski nie było i mało kto z naszych rodaków wierzył, że jeszcze się odrodzi. Ci, którzy wierzyli, byli wyśmiewani jako szaleńcy – czy to wtedy, gdy malowali Polskę zrywającą kajdany, czy gdy przywdziali „szary strzelca strój”. Czy to przypadek, że w portrecie z 1916 r. Józefa Piłsudskiego w legionowej kurtce, spod twarzy Komendanta przebijają rysy autoportretu samego Malczewskiego? Nie, bo patriotyzm ma jedną twarz. Podobnie jak zdrada…

Wielki malarz znał je obie, jedną ukazał w obrazach syberyjskiej Golgoty powstańców styczniowych, drugą w metaforycznym