Gdy królowie zadrżeli pierwszy raz

„Drgną strachem lutrzy, Moskwa i poganie!” – tak przepowiedział historyczne zwycięstwo Polski w Europie w nadciągających czasach skromny, starszy wiekiem zakonnik z klasztoru w ukraińskim Barze. Dlaczego Adam Mickiewicz cały wykład w Paryżu (w lutym 1842 r.) poświecił temu karmelicie z dalekich Kresów? Warto odpowiedzieć na to pytanie, wcześniej stawiając kwestię, czy nasze czasy nie przypominają epoki konfederacji barskiej?

Inna jest tylko sceneria, inne oręże… Czy jednak nie jest dziś w Polsce trochę tak, jak za dni tego szlacheckiego powstania (1768–1772)? Powstania przeciw jawnie wrogim poczynaniom dwóch ościennych państw, zwłaszcza Rosji; przeciw spiskom i knowaniom mieszkających tu ludzi – cieszących się przywilejami, korzystających z bogactwa, otoczonych splendorem –