Orlen tonie przez Możejki

5,4 mld zł – tyle wyniosły straty PKN Orlen w drugim kwartale 2014 r. Wszystko przez fatalną kondycję zagranicznych spółek, zwłaszcza rafinerii Orlen Lietuva w Możejkach. Aby ograniczyć koszty, koncern rozważa czasowe zatrzymanie produkcji w rafinerii. Być może zmusi to litewski rząd do współpracy z Orlenem. W przeciwnym razie tysiące osób stracą pracę. Od 2006 r. PKN Orlen zainwestował w Możejki 10 mld zł. Teraz liczy straty i czeka na inwestora, który by odkupił litewską rafinerię. Trudno jednak takiego znaleźć. – Dziś nie ma chętnych na zakup tej firmy. Jeśli macie kogoś, dajcie nam znać – zaproponował dziennikarzom podczas konferencji prasowej Jacek Krawiec, prezes Orlenu. Jedyną właściwie firmą zainteresowaną dziś Możejkami jest kazachski KazMunaiGaz, ten sam, który osiem lat temu przegrał z polskim koncernem walkę o litewską rafinerię. Tyle że teraz to Kazachowie dyktują warunki. – Orlen musi złożyć ofertę, której KazMunaiGaz nie będzie mógł odrzucić – powiedział w rozmowie z „Lietuvos Rytas” Oleg Libman, reprezentujący kazachską spółkę na Litwie. Jak doszło do przejęcia przez PKN Orlen Możejek, z którymi teraz jest taki problem? Jak nieoficjalnie się dowiedzieliśmy, w 2004 r. Ośrodek Studiów Wschodnich, Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Ministerstwo Gospodarki przygotowały raport, w którym ostrzegały przed możliwością przejęcia litewskiej rafinerii przez Rosjan. Zagrażałoby to interesom Orlenu i Lotosu, bo oznaczałoby, że pod ich nosem produkowana byłaby tania ropa, która mogłaby zalać polski rynek. Poza tym przejęcie Możejek, wytwarzających 10 proc. PKB Litwy, pozwoliłoby Rosji wywierać dodatkową presję na litewski rząd. Dlatego w 2006 r., po tym jak właściciel Jukosu Michaił Chodorkowski trafił do więzienia i rosyjski koncern pozbywał się swoich udziałów w Możejkach, do akcji wkroczył Orlen i kupił większościowy pakiet akcji litewskiej rafinerii. Zdenerwował tym bardzo Kreml, który poprzez zależne od siebie spółki podjął dywersyjne działania wobec Możejek. Wkrótce rosyjski Transnieft zawiesił dostawy ropy do rafinerii, tłumacząc to awarią rurociągu Przyjaźń-Północ, który do dzisiaj nie działa. Zmusiło to Orlen do sprowadzania ropy tankowcami i koleją. Problemy zaczęli też robić Litwini, którym obecność polskiego kapitału w ich strategicznej spółce bardzo się nie podobała. Nie tylko rozebrali tory, którymi można było przewozić do Możejek ropę z portowego terminalu na Łotwie, ale za korzystanie z innych swoich linii kolejowych zażądali od Orlenu trzy razy więcej niż od firm z innych krajów. Nie zgodzili się też na budowę rurociągu łączącego rafinerię z portami. W ostatnich dwóch latach doszło do kilkunastu spotkań kierownictwa koncernu z litewskimi politykami, ale nie przyniosły one żadnych rezultatów. Na fatalną sytuację Możejek paradoksalnie wpłynęła też łupkowa rewolucja w Stanach Zjednoczonych. Przez ostatnie lata największymi klientami litewskiej rafinerii były amerykańskie firmy, ale po tym jak eksploatacja łupków sprawiła, że w USA ceny gazu znacznie spadły, nie przedłużyły one kontraktów, bo wolały kupować taniej na własnym rynku. W tak trudnej sytuacji Orlen Lietuva zmuszony był zmniejszyć produkcję o 40 proc. Dziś poważnie rozważana jest możliwość zamknięcia rafinerii, bo wtedy zamiast 90 mln dol. strat (2013 r.) koszty spadłyby do 25 mln dol. rocznie. Być może decyzja o zatrzymaniu produkcji w Możejkach zmusi Litwinów do współpracy z Orlenem. W przeciwnym razie tysiące osób stracą pracę. Litewscy politycy chyba zaczynają rozumieć, że utrudniając biznes Polakom, robią niedźwiedzią przysługę swoim rodakom. Deputowany Kęstutis Glaveckas na łamach dziennika „Lietuvos Zinios” wezwał władze do przygotowania się na najgorszy scenariusz. – Jeśli rafineria zostanie zamknięta, będziemy musieli zająć się problemem bezrobocia – podkreślił.